Candaroğulları bekligi

	Candaroğulları bekligi ; turkcha: Candaroğulları Beyliği;
	; Beklekning eng porloq davridagi chegaralari
Poytaxti	Eflani (1291-1309); Kastamonu (1309-1398); Sinop (1398-1461)
Til(lar)i	Turk tili
Dini	Islom
Boshqaruv shakli	Mutlaq monarxiya
Sulola	Saltuklular
	Bek
- 1291—?(ilk)	Şemsettin Yaman Candar
- 1461—1461 (soʻngi)	Kızıl Ahmed Bey
	Tarix
- 1291	Şemsettin Yaman Candar beklikka asos soldi
- 1461	Usmonlilar imperiyasi tarafidan bosib olindi

Candaroğulları bekligi (turkcha: Candaroğulları Beyliği) — 1291—1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligi. Koʻniya sultonligining zaiflashishidan foydalangan Şemsettin Yaman Candar Kastamonu va ushbu hududga tutash yerlarni oʻz hokimiyati ostiga olib, 1291-yilda Candaroğulları bekligiga asos soldi.

Candaroğulları bekligi tarixda kuchli flot tuza olgani bilan oʻz oʻrniga ega. Usmonlilar imperiyasi beklikni oʻziga qoʻshib olgandan soʻng, oʻz flotini yanada kuchli holatga keltirdi. Kastamonuning Kure tumanidagi mis konlari beklik Usmonli imperiyasiga qoʻshilishidan oldin ham, qoʻshilganidan keyin ham Usmonli imperiyasining toʻp ishlab chiqarish markazlaridan biri boʻlgan.

Tarixi

Beklikka Hulokuiylar davlati xoni Geyhatu tarafidan Eflani Şemseddin Yaman Candarga iqto sifatida berilishi natijasida 1291-yilda asos solingan.

Yaman Candardan keyin taxtga kelgan Süleyman Paşa Sinop va Kastamonuni fath etib, bekligi hududini yanada kengaytirdi.

Usmonlilar sultoni Boyazid I Yildirim Onadoʻlidagi birlikka erishish yoʻlida Candaroğullarıning hududlarini katta qismini egallab oldi. Beklik faqat Sinop hududlarida oʻz mustaqilligini saqlab qoldi.

1402-yilda roʻy bergan Anqara jangidan soʻng, Amir Temur hokimiyatini tan oldi va Temuriylar imperiyasiga tobe boʻldi. Bu sodiqlikning qarshiligida Amir Temur Candaroğullarıning eski hududlari İsfendiyar Beyga beradi. Bu orqali beklik Kastamonu ustidan yana nazorat oʻrnatadi.

Kemâleddin İsmâil Bey taxtga oʻtirganida Kızıl Ahmed Bey isyon etdi va beklikning tanazzuliga yoʻl ochdi. 1461-yilda Mehmed II Fotih Trabzon yurishini boshlashdan oldin, Candaroğulları bekligi hududini butunlay Usmonlilar imperiyasi tarkibiga qoʻshib oldi. Shu tariqa beklik tugatildi.

XV asr oʻrtalarida Sinop, Candaroğulları va Qora dengizning eng mustahkam qalʼalaridan biri boʻlib, mish-mishlarga koʻra, shaharda 400 ta toʻp boʻlgan; qal’ada 10 ming soqchi va 2 ming toʻpchi saqlangan. Shahar portida Candaroğullarıga tegishli 900 tonnalik kema mavjud boʻlib, oʻsha davrda Usmonlilar imperiyasi hali bu hajmdagi kemaga ega boʻlmagan edi va Kemâleddin İsmâil Beyga oid boʻlgan bu kema keyinchalik Usmonlilarning kemalariga oʻrnak vazifasini bajargan va shu nusxadagi kemalar yasalgan.

Beklikning Kastamonu-Sinop hududlari Usmonlilar imperiyasi tomonidan tugatilganiga qaramasda, Çankırı shahrida İsfendiyar Beyning oʻgʻli Kasim oʻlimiga qadar (1464) ushbu hududda hukmronlik qilgan. Bu hudud 1417-yilda Mehmed I tarafidan unga berilgan.

Candaroğulları hukmdorlari

Tartib	Bek	Hukmdorlik yili	Izohlar
1	Şemseddin Yaman Candar	1291-1309	Ilk hukmdor. 1291-92-yillar orasida taxtga chiqqan.
2	Süleyman Paşa	1309— 1340	Ibn Battuta Süleyman Paşa davrida beklik hududiga sayohat uyushtirgan. Süleyman Paşa beklikka Kastamonu, Sinop va Safranboluni qoʻshib, beklik hududini kengaytirgan. Ammo ushbu davrda beklik hali hamon Hulokuiylar davlati taʼsirida boʻlgan.
3	İbrahim Bey I	1340-1345	U 1339, 1340 yoki 1341-yillarda taxtga oʻtirgan deb taxmin qilinadi. U otasiga qarshi isyon koʻtarib, taxtga oʻtirgan.
4 (?)	Yakup Bey	1345-1346	Uning bek boʻlgan-boʻlmagani, agar bek boʻlgan boʻlsa, qancha vaqt hukmronlik qilgani aniq emas.
5	Emir Adil Bey	1346-1361	Genuya va Venetsiya koloniyalari birinchi marta shu davrda koʻrilgan.
6	Kötürüm Bâyezid	1361-1385	Taxtga oʻtirishini xohlagan oʻgʻli Iskandar ikkinchi oʻgʻli Sulaymon tomonidan oʻldirilganida, Kötürüm Bayezid Sulaymonning ikki farzandi, bir qiz va bir oʻgʻlini yaʼni, oʻz nabiralarini oʻldirdi.
7	Süleyman Paşa II	1385-1392	Ukasi Iskandarni oʻldirgandan soʻng, Murat Hüdavendigar homiyligida taxtga oʻtirdi va Kosovodagi Birinchi jangda askar yuborib, Usmonlilarga yordam berdi.
8	İsfendiyar Bey	1385-1440	Usmonlilar imperiyasi va Amir Temur bilan qilgan munosabatlari orqali yodda qolgan. Bu vaqtda Candaroğulları nomi oʻrniga İsfendiyaroğullarıdan ham foydalanilgan
9	İbrahim Bey II	1440-1443	3 yillik bekligi davrida muhim biror-bir voqea sodir boʻlmagan.
10	İsmâil Bey	1443-1461	Uning hukmronligi davrida Candaroğulları bekligi ilm-fan markaziga aylangan.
11	Kızıl Ahmed Bey	1461-1461	Beklikning eng oxirgi beki.
	Beklikning Çankırı hududi beklari
	Kasım Bey	1417-1464	İsfendiyar Beyin oʻgʻli Kasım Bey Mehmed Çelebi taqdim etgan hududda 1464-yil vafotiga qadar hukmdorlik qilgan.

Candaroğulları shajarasi

Alp Arslon

Şemseddin Yaman Candar

Yakup Bey

Süleyman Paşa

Emir Adil Bey

Ibrahim

Alı

Coban

Mahmud Bey

Kötürüm Bâyezid

Qizi

İsfendiyar Bey

Iskandar

Süleyman Paşa II

Kara Yahya

Ture Hatun

Qizi
eri — Murod I

Xizir

İbrahim Bey II
xotini — Seljuk Hatun,
Mehmed Ining qizi

Murod

Kasim
xotini — Mehmed Ining qizi (1425

Kaya Bey

Iskandar (Mirza Bey)

(Xadija Halima Hatun) eri — Murod II (1425)

Yusuf

Ismail
xotini — Murod II ning qizi

Kızıl Ahmed Bey

Hasan
1451-yil oʻlgan

Abduljalil Bey

Yahya Bey

Hasan Bey

Mirza Mehmed pasha
xotini — Fatma Sultan
дочь Boyazid II ning qizi

Musa pasha

Mustafa Paşa

Şemsi Ahmed Paşa

Adabiyotlar

Akram A. I.. The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed – His Life and Campaigns. Oxford University Press, 2004. ISBN 0-19-597714-9. ^(ingl.)
Alderson A. D.. The Structure of the Ottoman Dynasty. Oxford: Clarendon Press, 1956. ^(ingl.)
Arvas E. Candaroğulları Beyliği’nin İktisadî Yapısına Genel Bir Bakış^(turk.) // Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi. — 2020. — C. 3, sayıl. 2. — S. 491–499. — ISSN 2651-3935.
Eliacik M. Tercüme ile şerhin iç içe bulunmasi:Şemsi paşa’nin manzum VikâyeTercümesi (turkcha) : Turkish studies. — 2009. — Vol. 4/6. — С. 95—119.
Hammer J.. Büyük Osmanlı Tarihi (10 Cilt). Üçdal Neşriyat, 2013 — 7—8-bet. ISBN 9789752904712. ^(turk.)
Karakök T., Demir H. „About Social And Cultural Life In Sinop In The Period Of Candarid Principality (1322 – 1461)“, . Edebiyat - Kültür Ve Tarih Araştırmaları. Istanbul: Hiperyayin, 2020 — 39—42-bet. ISBN 978-605-281-969-2.
Xato: |sarlavha= andozasida parametr koʻrsatilmagan {{publikatsiya}}. — Vol. 20. — P. 267—288.
Keçiş M. Manuel Palaiologos'un Mektuplarında Sultan Yıldırım Bayezid ve Osmanlılar // The Journal of Academic Social Science Studies. — 2013. — Vol. 6 (3). — P. 301—320.
Günal Z. „Candaroğulları Beyliği“, . Anadolu Beylikleri, İslam Tarihi ve Medeniyeti. Siyer Basim Yayin Dagitim San. Ve Tic. Ltd. Sti., 2018 — 159—172-bet. ISBN 9786052375495.
Stavrides T.. The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelović (1453—1474). Brill, 2001 — 449-bet. ISBN 90 04 12106 4. ^(ingl.)
Tektaş N.. Katledilen Şehzadeler. artcivic, 2009. ISBN 9786054337279.
Uzunçarşılı İ. H. „Candar oğulları“, . Anadolu beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu devletleri. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1969 — 121—147-bet.
Zachariadou E. A. I. Bayezid ve Kadı Burhaneddin Arasındaki Çekişmede II. Manuel Palaiologos (Manuel II Palaeologos on the strife between Bayezid I and Kadi Burhan al-Din Ahmed)^(turk.) // Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. — 1980. — Vol. 43, num. 3. — P. 471—481.
Zachari̇adou E. Pakhymeres’e Göre Kastamonu’da “Amourioi” Ailesi^(turk.) // Tarih İncelemeleri Dergisi. — 2001. — C. 16, sayıl. 1. — S. 225–237. — ISSN 0257-4152.
Zachari̇adou E. Pachymeres on the "Amounioi” of Kastamonu^(ingl.) // Byzantine and Modern Greek Studies. — 1977. — Vol. 3. — P. 57—70. — ISSN 0257-4152.