Operatsion xarajat

Operatsion harajat (OPEX) — bu mahsulot, biznes yoki tizimni ishlatib turish uchun muntazam ravishda yuzaga keladigan xarajatlar. Uning qarama-qarshi tushunchasi boʻlgan kapital xarajatlar esa mahsulot yoki tizimning isteʼmol qilinmaydigan (uzoq muddat foydalaniladigan) qismlarini yaratish yoki taʼminlash uchun sarflanadigan xarajatlarni anglatadi.

Masalan, nusxa ko‘chirish qurilmasini sotib olish kapital xarajat hisoblanadi, ushbu qurilma uchun har yili sarflanadigan qogʻoz, printer bo'yog'i, elektr energiyasi va texnik xizmat koʻrsatish xarajatlari esa operatsion xarajatlarni tashkil etadi.

Yirik tizimlarda, masalan korxonalarda, operatsion xarajatlar tarkibiga xodimlar ish haqi hamda ijara va kommunal toʻlovlar kabi bino-inshoot bilan bogʻliq xarajatlar ham kirishi mumkin.

Biznesda operatsion xarajatlar kundalik xarajatlarni anglatadi, masalan, sotuv va ma’muriy xarajatlar yoki tadqiqot va ishlanmalar, ishlab chiqarish xarajatlaridan farqli ravishda. Qisqacha aytganda, bu korxona inventarni ishlab chiqarish jarayonidan tayyor mahsulotga aylantirish uchun sarflaydigan mablagʻ.

Daromadlar toʻgʻrisidagi hisobotda „operatsion xarajatlar“ maʼlum bir davr, masalan oy yoki yil davomida korxonaning barcha operatsion xarajatlari yigʻindisini bildiradi.

Cheklovlar nazariyasi doirasidagi xarajatlar hisobida operatsion xarajatlar bu korxona zaxirasini tayyor mahsulotga aylantirish jarayonida sarflanadigan pul mablagʻi sifatida qaraladi. Cheklovlar nazariyasi yondashuvida operatsion xarajatlar faqat ishlab chiqarish miqdoriga bevosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar bilan cheklanadi, masalan xomashyo va sotib olingan komponentlar. Qolgan barcha xarajatlar doimiy xarajatlar hisoblanadi, shu jumladan mehnat ham (agar ishchilar ishga kelgan birinchi kundanoq toʻliq ish haftasini ishlamaslik ehtimoli muntazam va sezilarli boʻlmasa).

Ko'chmas mulk kontekstida operatsion xarajatlar daromad keltiruvchi mulkni ishlatish va saqlash bilan bogʻliq barcha xarajatlarni oʻz ichiga oladi.

Operatsion xarajatlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

• ish haqi va maoshlar
• buxgalteriya xarajatlari
• litsenziya toʻlovlari
• texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash xarajatlari, jumladan qor tozalash, chiqindilarni olib chiqish, tozalash xizmati, zararkunandalarga qarshi kurash va maysazor parvarishi
• reklama xarajatlari
• ofis xarajatlari
• materiallar va sarf vositalari
• advokat xizmatlari va yuridik xarajatlar
• kommunal xizmatlar, jumladan telefon xarajatlari
• sugʻurta
• mulkni boshqarish, shu jumladan rezident-menejer
• mol-mulk soligʻi
• sayohat va transport vositalari xarajatlari

Sayohat xarajatlari — bu kasbiy maqsadlarda amalga oshiriladigan safar jarayonida yuzaga keladigan xarajatlar sifatida belgilanadi.

Ushbu maqsadda „sayohat“ deganda shaxsning bir vaqtning oʻzida ham uy-joyidan, ham odatiy ish joyidan uzoqda boʻlishi tushuniladi. Bunday safar odatda kasbiy yoki korporativ maqsadlar bilan bogʻliq boʻlib, sayohatchining shaxsiy hayotiga kam darajada taʼsir qiladi yoki umuman taʼsir qilmaydi.

Sayohat xarajatlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

• transport xarajatlari va yoʻl haqlari
• turar joy xarajatlari
• qoʻshimcha xarajatlar, jumladan ovqatlanish xarajatlari
• ijara komissiyalari

• Kapital xarajat
• Mulkchilikning umumiy qiymati
• Kapitalni byudjetlashtirish
• Yuk tashish xarajati
• Operatsion xarajatlar
• Umumiy xarajatlar
• Aylanma kapital

• Harry I. Wolk, James L. Dodd, Michael G. Tearney. Accounting Theory: Conceptual Issues in a Political and Economic Environment (2004). ISBN 0-324-18623-1.
• Angelico A. Groppelli, Ehsan Nikbakht. Finance (2000). ISBN 0-7641-1275-9.
• Barry J. Epstein, Eva K. Jermakowicz. Interpretation and Application of International Financial Reporting Standards (2007). ISBN 978-0-471-79823-1.
• Jan R. Williams, Susan F. Haka, Mark S. Bettner, Joseph V. Carcello. Financial & Managerial Accounting (2008). ISBN 978-0-07-299650-0.1
• Goldratt, E. M., & Cox, J. (1986). The Goal: A Process of Ongoing Improvement (Rev. ed.). ISBN 978-0-88427-178-9.