Yordam
Bepul yuklab olish va ma’lumotlar platformasi

Qizil maydon – Moskva shahri hamda Rossiyaning asosiy maydoni boʻlib, Moskva Kremli (gʻarbda) va Kitay-gorod (sharqda) oʻrtasida joylashgan. Vasilevsk qiyaligi

Qizil maydon

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Qizil maydon
Красная площадь
Eski nomlari Pojar, Torg, Bolshaya ploshshad
Umumiy maʼlumot
Maqomi Qurilishi yakunlangan
Manzili Tver tumani
Shahar Moskva
Mamlakat Rossiya
Balandligi
Tip Maydon
Qizil maydon

Qizil maydon – Moskva shahri hamda Rossiyaning asosiy maydoni boʻlib, Moskva Kremli (gʻarbda) va Kitay-gorod (sharqda) oʻrtasida joylashgan. Vasilevsk qiyaligi orqali Moskva daryosi qirgʻogʻi bilan tutashgan. Maydon Kremlning shimoli-sharqiy devori boʻylab, Kreml va Voskresenskiy darvozasi tor koʻchalaridan to Kreml qirgʻogʻiga chiqadigan Vasilevskiy qiyaligiga qadar choʻzilgan. Qizil maydondan sharqqa Nikolskaya, Ilinka va Varvarka koʻchalari boshlanadi. Maydonning gʻarbiy tomonida Moskva Kremli, sharqiy tomonida esa Yuqori va Oʻrta savdo rastalari joylashgan. Moskva Kremli bilan yagona meʼmoriy majmuani tashkil etsa-da, tarixan Kitay-gorodning bir qismi hisoblanadi.

Qizil maydonda Lobnoye mesto, Minin va Pojarskiy yodgorligi, Vladimir Lenin maqbarasi, Kreml devori nekropoli joylashgan. Maydonning shimoliy qismida Davlat tarix muzeyi va Qozon sobori, janubida Pokrovskiy sobori joylashgan. Meʼmoriy ansambl UNESCO tomonidan Umumjahon merosi yodgorligi sifatida muhofaza qilinadi.

Maydon qadimdan savdo qilinadigan joy vazifasini oʻtab kelgan, bu yerda koʻp asrlar davomida ketma-ket ravishda vaqtinchalik va doimiy savdo rastalari qurilgan. Sovet davrida maydonda harbiy paradlar va namoyishlar boʻlib oʻtgan, SSSR parchalanganidan keyin jamoat tadbirlari va konsertlar oʻtkazilib kelinmoqda.

Umumiy uzunligi – 330 metr, eni – 75 metr, maydoni – 24 750 m2. Qrim gabbro-diabazidan tayyorlangan bruschatka bilan qoplangan.

Etimologiyasi

Qizil maydon nomi bir necha marotaba oʻzgargan. Maydon haqidagi birinchi eslatma XV asrga oid yilnomada va 1434-yilda telba Maksimning oʻlimi haqidagi qaydda uchraydi. Qizil maydon XVII asrning boshlarigacha „Torg“ deb atalgan. Bu joyda tantanali marosimlar, salib yurishlari („Eshakka minib yurish“ marosimi), jazo va qatllar oʻtkazilgan[1][2][3].

„Savdo bilan bogʻliq boʻm-boʻsh joy“ maʼnosidagi „pojar“ nomi ham uchragan. 1534-yili yilnomada Kitaygorod devori qurilgan hudud quyidagicha koʻrsatilgan: „pojar atrofida butun savdo rastalari joylashgan“[1]. Bu nomning olovga aloqasi boʻlmagan. Rassom Apollinariy Vasnetsov shunday yozgan:

1634-yilgi manbalarda Smolensk urushidagi muvaffaqiyatsizliklar sabab sarkarda Mixail Shyein va okolnik Artyomiy Izmaylovning „pojarda boshi kesilgan“ hukmi keltiriladi. 1643-yil qaydda aytilishicha, „Oktyabr oyining 22-kunida podsho Kazanskayaning muqaddas Bibi Maryam huzuriga, „pojar“ga borgan“. Shunga oʻxshash bozor „pojarlari“ Suzdal, Novgorod va Qozonda ham boʻlgan[1]. Vaqti-vaqti bilan maydon „Bolshoy“ deb ham atalgan[1].

XVII asrning oʻrtalaridan boshlab (ehtimol undan ham oldinroq) maydon harbiy marosim oʻtkazish uchun foydalanila boshlandi: elchilar va xorijiy hukmdorlarni kutib olish uchun unda qoʻshinlar saf tortgan. Shunday qilib, 1658-yilda Gruziya podshosi Teymuraz I Moskvaga kelishi arafasida rus podshosi Aleksey Mixaylovich: „Kitay-gorodda, Beliy gorodda va Zemlyan gorodda Gruziya podshosi oʻtadigan koʻchalarda, pojarda oziq-ovqat chaylalari, polklar va skameykalar[1] va koʻprikdagi eski oʻrmon[2] va arava qatoridagi hamma narsani tozalab tashlang“ deya buyruq bergan. Ikki kundan soʻng, Rossiya bilan ittifoqchi boʻlgan Gruziya podshosi Teymuraz I shaharga kelganida, „askarlar miltiqlar bilan pojarning ikki tomonida turib, nayzalar bilan askar safini himoya qilishgan“[1][2].

Adabiyotlar

  • Александров Ю. Н.. Красная площадь, 3-е изд, M.: Московский рабочий, 1987 18—32-bet. 
  • Бартенев С. П.. Московский Кремль в старину и теперь. Исторический очерк кремлёвских укреплений. M.: Синодальная типография, 1912 32—78-bet. 
  • Баталов А. Л., Беляев Л. А.. Сакральное пространство средневековой Москвы. M.: Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2010. ISBN 978-5-4284-0001-4. 
  • Богуславский В. В. „Москва“, . Славянская энциклопедия. Киевская Русь —Московия: в 2 т.. M.: ОЛМА Медиа Групп, 2001 757—760-bet. ISBN 5-224-002249-5. 
  • Бондаренко И. А.. Красная площадь Москвы: Архитектурный ансамбль, 5000 экз, Московский хронограф, M.: Вече, 2006. ISBN 5-9533-1334-9. 
  • Бугаева И. В. Прецедентный топоним как политический символ // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Теория языка. Семиотика. Семантика. — 2018. Вып. 9, № 1 (124-135). С. 124—135. — ISSN 2313-2299. — DOI:10.22363/2313-2299-2018-9-1-124-135.
  • Буков К. И., Пономарёв А. Н. „Парад 41-го года“, . Москва военная, 1941-1945. M.: Издательство объединения Мосгорархив, 1995 129—152-bet. 
  • Быков В., Деркач О. „Красная площадь. Красивый торг“, . Книга Москвы. Биографии улиц, памятников, домов и людей, Иллюстрированная история. M.: АСТ, 2017. ISBN 978-5-17-097263-0. 
  • Andoza:Source
  • Девятов С. В., Жиляев В. И., Кайкова О. К.. Московский Кремль в годы Великой Отечественной войны, 8000 экз, М.: Кучково поле, 2010 78—91-bet. ISBN 978-5-9950-0083-9. 
  • Евдокимов Д. В.. Кремль и Красная площадь, 3000 экз, M.: ИТРК, 2003. ISBN 5-88010-160-6. 
  • Жуков К. С. „1535-1538 годы - постройка каменной Китайгородской стены“, . История Москвы в датах. M.: ОЛМА Медиа Групп, 2013 84-bet. ISBN 978-5-373-04748-7. 
  • Жукова А. В.. Как читать и понимать Москву: интенсивный курс. M.: АСТ, 2018 69-bet. ISBN 978-5-17-099870-8. 
  • Зеленецкий И. К.. История Красной площади. M.: Типография Московского университета, 1851 137—209-bet. 
  • Иванов М. Д.. Московский трамвай. Страницы истории. M.: Мосгортранс, 1999 62—65-bet. ISBN 5-00-002936-4. 
  • Коллектив авторов. Вся Москва от А до Я. Энциклопедия. M.: Алгоритм, 2011 399-bet. 
  • Коллектив авторов. Прогулки по Москве и её художественным и просветительным учреждениям. Москва: М. и С. Сабашниковых, 1917 21—23-bet. 
  • Кондратьев И. К. „Красная площадь“, . Седая старина Москвы, 25000 экз, M.: Директ-Медиа, 2012. ISBN 5-203-01664-X. 
  • Кудряшов К. В., Яновский А. М.. Москва в далёком прошлом. Очерки городской жизни, быта и нравов Москвы XVI-XVII веков. M.: Московский рабочий, 1962 19—217-bet. 
  • Либсон В. Я., Домшлак М. И., Аренкова Ю. И. и др. „Кремль. Китай-город. Центральные площади“, . Памятники архитектуры Москвы, 25000 экз, M.: Искусство, 1983 387—398-bet. 
  • Лисовский В. Г.. Архитектура России XVII-начала XX века. Поиски национального стиля. Москва: Белый город, 2009 274—284-bet. ISBN 978-5-7793-1629-3. 
  • Москва, 1941-1945: атлас, 3000 экз, Феория, 2010 262—269-bet. ISBN 978-5-4284-0004-5. 
  • Муравьёв В. Б.. Московские слова, словечки и крылатые выражения. M.: Алгоритм, 2007. ISBN 978-5-9265-0301-9. 
  • Рачинский Я. З. „Красная площадь“, . Полный словарь названий московских улиц, M., 2011 231-bet. ISBN 978-5-85209-263-2. 
  • Рахматуллин Р. Точки силы // «Новый Мир» : журнал. — 2001. № 2. 5 sentyabr 2018 года.
  • Романюк С. К.. Сердце Москвы. От Кремля до Белого города, 60000 экз, Москва и Подмосковье. История. Памятники. Судьбы, M.: Центрполиграф, 2013 181—298-bet. ISBN 978-5-227-04778-6. [sayt ishlamaydi]
  • Рябчиков Е. И., Абрамов А. С., Романовский И. С.. Красная площадь. M.: Московский рабочий, 1980 88-bet. 
  • Светенко А. С.. История России в датах. Оригинал-макет, 2017. ISBN 978-5-9908968-3-3. 
  • Сто военных парадов, 50000 экз, М.: Воениздат, 1974.  (в пер., суперобл.) (О военных парадах на Красной площади с 1918 до 1972 года)
  • Шахбазян З. Красная площадь // Вокруг света. — 2013. № 12. С. 110.
  • Яковлева О.. Тайны московских подземелий. БММ, 2014. ISBN 978-5-88353-602-0. 
  • Бродский Б. И.. Сокровища Москвы. Изобразительное искусство, 1990 106-bet. ISBN 5-85200-163-5. 
  • Сытин П. В.. Из истории московских улиц. М.: Рипол Классик, 2013 31—78-bet. ISBN 5458429311, 9785458429313. 
  • Сытин П. В.. Из истории московских улиц, М., 1958. 
Yuqori