Podgoritsa aeroporti

Podgoritsa aeroporti
Podgoritsa aeroporti; Aerodrom Podgorica; Aeroporti i Podgoricës; Аеродром Подгорица
IATA kodi: TGD – ICAO kodi: LYPG
Qisqacha bayon
Aeroport turi	Fuqarolik
Egasi	Chernogoriya hukumati
Operator	Airports of Montenegro
Xizmat doirasi	Podgoritsa
Joylashuvi	Golubovci, Chernogoriya
Havo yoʻli tuguni	Air Montenegro
Dengiz sathidan balandligi	141 ft / 43 m
Koordinatalari	42°21′34″N 19°15′07″E / 42.35944°N 19.25194°E
Vebsayti	montenegroairports.com
Xarita
	TGDAeroportning Chernogoriya xaritasidagi joylashuvi
Uchish/qoʻnish yoʻlaklari
Yoʻlovchilar soni	1,757,522
	Manba: Airports of Montenegro

Podgoritsa aeroporti (Аеродром Подгорица, albancha: Aeroporti i Podgoricës, cnr) (IATA: TGD, ICAO: LYPG) – Chernogoriya poytaxti Podgoritsa shahri va uning atrofidagi hududga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Tivat aeroporti bilan birgalikda mamlakatning ikki xalqaro aeroportidan biri. Ikkala aeroportga ham davlatga tegishli Airports of Montenegro (Аеродроми Црне Горе / Aerodromi Crne Gore) kompaniyasi egalik qiladi.

Aeroport Podgoritsa shahar hududidan 5 km (3 mi) janubda va Skadar koʻlidan 8 km (5 mi) gʻarbda, Zeta tekisligida, Zeta munitsipalitetining Golubovci shaharchasi maʼmuriy chegaralarida joylashgan. Mamlakatning milliy flagman aviakompaniyasi Air Montenegro ushbu aeroportda joylashgan.

Tarixi

Podgoritsada fuqarolik aviatsiyasi tarixi Ćemovsko poljedagi oʻtli uchish-qoʻnish yoʻlagiga Aeroput Potez 29/2 biplani qoʻngan 1928-yil 29-maydan boshlanadi. Bu parvoz Belgradda boshlanib, Skopye, Podgoritsa, Mostar aeroporti va Sarayevo orqali amalga oshirilgan eksperimental aylanma yoʻlning ikkinchi bosqichi boʻlib, janubiy Yugoslaviya qirolligida muntazam aviaqatnov imkoniyatlarini oʻrganish maqsadida amalga oshirilgan.

1930-yil 5-mayda Belgrad – Sarayevo – Podgoritsa yoʻnalishida yoʻlovchilarni tashigan Aeroput Farman F.300 Stara Varoš yaqinidagi aerodromga qoʻndi, bu Podgoritsadagi yoʻlovchi aviaqatnovlarining boshlanish sanasi hisoblanadi.

Ikkinchi jahon urushi davrida Podgoritsa aerodromi Oʻq kuchlari tomonidan ishgʻol qilinadi, natijada 1943- va 1944-yillarda Ittifoqchilarning halokatli bombardimonlari uchun nishonga aylangan.

Aeroportda muntazam yoʻlovchi reyslari 1946-yil 8-aprelda Podgoritsa – Belgrad yoʻnalishi boʻyicha haftada uch marta parvozlar bilan boshlandi. Xizmat JAT tomonidan yoʻlovchilar uchun moslashtirilgan Duglas C-47 samolyotlaridan foydalangan holda amalga oshirilgan. 1957-yil aprel oyida JAT Sarayevo orqali Belgradga muntazam yuk reyslarini amalga oshira boshladi. Aeroportning joylashuvi yanada kengayish uchun cheklovchi omil boʻldi, natijada Podgoritsa shahar hududidan janubda va uzoqroqda yangi aeroport qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi.

Podgoritsa aeroporti hozirgi joyida 1961-yildan beri faoliyat koʻrsatib kelayotgan boʻlib, Podgoritsa aviabazasi bilan 2,500 m × 45 m (8,202 ft × 148 ft) asfalt uchish-qoʻnish yoʻlagini boʻlishadi, eski aeroport esa umumiy aviatsiyaga berilgan. 1977-yilda aeroport inshootlari sezilarli darajada kengaytirildi.

1996-yil Podgoritsa aeroporti aviaparkida bittagina Fokker F28 samolyoti boʻlgan Montenegro Airlines aviakompaniyasining bazasiga aylandi.

Podgoritsa aviabazasi obyektlari yaqinligi tufayli aeroportning yoʻlovchi terminali 1999-yilda NATOning Yugoslaviyani bombardimon qilishi paytida kichik zarar koʻrgan.

1961-yilda qurilganidan 2003-yilgacha Podgoritsa aeroporti Belgradning JAT Airways kompaniyasi tomonidan egalik qilinadi va boshqariladi. Aviakompaniya Podgoritsa aeroportini oʻzining Belgrad markaziga fider sifatida boshqargan, Podgoritsa – Belgrad reyslari yoʻlovchi tashishning katta qismini tashkil qiladi. Ushbu amaliyot, asosan, 2003-yil 23-aprelda boʻlib oʻtgan aeroport egalik huquqini Airports of Montenegro davlat kompaniyasiga oʻtkazish bilan yakunlandi.

2006-yilda aeroport obyektlari tubdan modernizatsiya qilindi, jumladan, yangi yoʻlovchi terminali binosi, perronni kengaytirish, taksi yoʻllari tizimini kapital taʼmirlash va aerodrom yoritish tizimi yangilandi.

Infratuzilmasi

Terminallari

Podgoritsa aeroportida 2006-yil 14-maydan beri foydalanib kelinayotgan yagona yoʻlovchi terminal binosi bor. 5,500 m² (59,000 kv ft) maydonni egallagan bir qavatli bino quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

8 ta roʻyxatga olish stoli;
2 ta uchib ketish yoʻlagi (2 bortga chiqish chiptalarini tekshirish punkti, keyin 2 ta chegara nazorati va 2 ta xavfsizlik nazorati punkti);

8 ta chiqish darvozasi; 2 ta kirish darvozasi; 6 ta uchib kelish chegara nazorat punkti; 2 ta yuk tashish konveyeri.

Yoʻlovchilar odatda darvoza va samolyot oʻrtasida yuradi, aeroport avtobuslari esa asosan yozgi tirbandlik yoki kuchli yomgʻir paytida foydalaniladi. Koʻchma zinapoyalar yoʻlovchilarni chiqarish va tushirish uchun ishlatiladi, chunki terminal binosida teletraplar mavjud emas. Eski terminal binosi maʼmuriy maqsadlarda foydalanish uchun oʻzgartirildi va yoʻlovchilar kirishi mumkin emas. Aeroportda 300 ta mashinaga moʻljallangan, umumiy foydalanish mumkin boʻlgan avtoturargoh mavjud. Terminal yiliga bir million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan boʻlib, 2017-yildan beri sigʻimdan tashqari ishlamoqda, yozgi tirbandlik davrida esa haddan tashqari gavjum.

Uchish-qoʻnish yoʻlagi

Podgoritsa aeroportida shimol/janubga moslashganligi tufayli 18/36 deb belgilangan yagona uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Uchish-qoʻnish yoʻlagi uzunligi 2,500 metr (8,200 ft) va kengligi 45 metr (148 ft) boʻlib, uchish-qoʻnish yoʻlagining butun uzunligi uchun parallel taksi yoʻli mavjud.

Aeroport ICAO tasnifi boʻyicha 4E ILS Cat I toifasiga ega, biroq ILS boʻyicha qoʻnish faqat 36-yoʻnalishli uchish-qoʻnish yoʻlagida mumkin; 18-yoʻnalishdagi shimoldan yondashuv esa faqat vizual tarzda, faqat ideal VMC (koʻrinish sharoitlari yaxshi boʻlgan) holatida amalga oshiriladi, chunki shimolda Dinara togʻligi yaqinida joylashgan. Standart 36-yoʻnalishli yondashuv vaqtida yoʻlovchi samolyotlari uchish-qoʻnish yoʻlagiga moslanish uchun Skadar koʻli yuzasidan 530 metr (1,740 ft) balandlikda hayratlanarli 200° oʻng burilishni bajaradi.

Harbiy maqsadda foydalanilishi

Podgoritsa aeroporti Chernogoriya harbiy-havo kuchlarining Podgoritsa aviabazasi bilan uchish-qoʻnish yoʻlagini boʻlishadi. Harbiy obyektlarga tegishli va qoʻshni perrondan tashqari, Shipchanik majmuasi – shu nomdagi tepalikka tunnel qilingan yer osti samolyotlari boshpanasi, shuningdek majmuani asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi bilan bogʻlaydigan 6-kilometr-long (20,000 ft) uzunlikdagi taksi yoʻli kiradi. Favqulodda vaziyatda boshpanada saqlangan samolyotlar taksi yoʻlining kengroq, shimoliy qismidan foydalanib urilishi mumkin. Chernogoriya harbiy-havo kuchlari statsionar qanotli samolyotlarni ishlatmaganligi sababli, butun Shipchanik kompleksi 2000-yillarning boshlarida foydalanishdan chiqarildi va fuqarolik maqsadlarida foydalanadiganga aylantirildi.

Aviabaza obyektlari NATOning Yugoslaviyani tez-tez bombardimon qilish nishoniga aylangan. Harbiy texnika va infratuzilma jiddiy zarar koʻrgan boʻlsa-da, aeroport terminali va uchish-qoʻnish yoʻlagi nishonga olinmagan.

1999-yil 9-dekabrda aeroport Yugoslaviya armiyasi va Chernogoriya xavfsizlik kuchlari oʻrtasidagi keskin qarama-qarshilik joyi boʻlib, Chernogoriya va federal hukumat oʻrtasidagi aeroport ustidan nazorat uchun kurash avjiga chiqqan.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Quyidagi aviakompaniyalar Podgoritsa aeroportidan muntazam va mavsumiy reyslarni amalga oshiradi:

Aviakompaniya	Manzillar	Manbalar
Aegean Airlines	Mavsumiy: Afina
Air Astana	Mavsumiy: Olmaota, Ostona
Air Montenegro	Belgrad, Frankfurt, Istanbul, Lyublyana, Rim–Fiumichino, Syurix Mavsumiy: Boku, Brno, Lion, Nant, Parij–Sharl de Goll, Praga Mavsumiy charter: Bratislava, Kopengagen, Koshitse, Lill, Mersin, Tbilisi, Yerevan
Air Serbia	Belgrad
Austrian Airlines	Vena
Enter Air	Mavsumiy charter: Poznan
Fly Khiva	Mavsumiy: Toshkent
FlyOne	Mavsumiy charter: Yerevan	-->
Iberia	Mavsumiy charter: Madrid
LOT Polish Airlines	Varshava–Shopen
Pegasus Airlines	Anqara, Izmir
Petroleum Air Services	Mavsumiy charter: Qohira
Ryanair	London–Stansted Mavsumiy: Berlin, Gnask, Krakov, Wrocław, Sharlerua
Smartwings, Chexiya	Mavsumiy charter: Gnask, Katovitsa
Transavia France	Mavsumiy: Parij–Orly
Turkish Airlines	Istanbul
Wizz Air	Budapesht, Dortmund, Memmingen, Milan–Malpensa Mavsumiy: Katovitsa, London–Gatvik, Vena, Varshava–Shopen

Statistikasi

Yoʻlovchilar oqimi

Yoʻlovchilar soni boʻyicha statistikasi
Yillar	Yoʻlovchilar soni	Oʻzgarishi, %da
2004	327 616	8%
2005	319 665	2%
2006	400 040	25%
2007	465 234	16%
2008	544 907	17%
2009	455 642	16%
2010	661 575	45%
2011	619 676	6%
2012	639 354	3%
2013	690 009	8%
2014	701 594	2%
2015	748 905	7%
2016	872 655	17%
2017	1 054 276	21%
2018	1 208 527	15%
2019	1 297 367	7%
2020	343 187	74%
2021	652 683	90%
2022	1 266 893	94%
2023	1 657 522	31%
2024	1 757 522	6%

Yoʻnalishlar chastotasi

Podgoritsa aeroportidagi yoʻnalishlar chastotasi
Shahar	Aeroport	Haftalik parvozlar soni (2024/2025 qish mavsumi)	Aviakompaniyalar
Belgrad	Belgrad aeroporti	35	Air Serbia, Air Montenegro
Istanbul	Istanbul aeroporti, Sabiha Goʻkchen aeroporti	26	Turkish Airlines, Air Montenegro
Vena	Vena aeroporti	7	Austrian Airlines
Varshava	Varshava Shopen aeroporti	5	LOT Polish Airlines, Air Montenegro
London	London Stansted aeroporti	4	Ryanair
Lyublyana	Lyublyana aeroporti	3	Air Montenegro
Izmir	Izmir Adnan Menderes aeroporti	3	Pegasus Airlines
Milan	Milan Malpensa aeroporti	3	Wizz Air
Frankfurtmayn	Frankfurt aeroporti	2	Air Montenegro
Dortmund	Dortmund aeroporti	2	Wizz Air
Anqara	Anqara Esenbogʻa aeroporti	2	Pegasus Airlines
Memmingen	Memmingen aeroporti	2	Wizz Air
Rim	Rim Fiumichino aeroporti	2	Air Montenegro

Eng gavjum yoʻnalishlar

**Podgoritsa aeroportidan eng gavjum yoʻnalishlar (2023)**
Oʻrni	Aeroport	Yoʻlovchilar soni, 2023
1	Serbia, Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport	314 226
2	Turkey, Istanbul aeroporti	214 505
3	Austria, Vena xalqaro aeroporti	176 327
4	Poland, Varshava Shopen aeroporti	79 655
5	United Kingdom, London Stansted aeroporti	56 932
Manba: ec.europa.eu

Yer usti transporti

Podgoritsa aeroportiga Podgoritsa–Bar avtomagistrali (E65/E80) orqali kirish mumkin. Aeroport yoʻlovchi terminalini Podgoritsa shahri bilan bogʻlaydigan avtomagistralning 8 kilometr (5.0 mi) uzunlikdagi qismi ikki yoʻnalishli avtomobil yoʻli hisoblanadi va shaharning markazidan aeroportgacha avtomobil bilan borish odatda 15 daqiqadan kam vaqt oladi. 2006-yilda Sozina tunnelining va 2021-yilda Janubiy Podgoritsa aylanma yoʻlining qurilishi aeroport bilan Chernogoriya sohil mintaqasi oʻrtasidagi yoʻl vaqtini sezilarli darajada qisqartirdi.

Aeroportga temir yoʻl orqali ham yetib borish mumkin – Belgrad–Bar temir yoʻl liniyasidagi Aerodrom bekati orqali. Biroq, bu bekat yoʻlovchi terminalidan 1.2 kilometr (0.75 mi) uzoqlikda joylashganligi va poyezdlar jadvalidagi tartibsizlik sababli markaziy Podgoritsaga transfer uchun qulay variant hisoblanmaydi.

Baxtsiz hodisalar va falokatlar

1973-yil 11-sentyabr kuni JAT Airways aviakompaniyasining 769-reysi (Sud Aviation SE-210 Caravelle 6-N samolyoti) Podgoritsa aeroportiga yoʻl olgan va Podgoritsaning shimolida joylashgan Maganik togʻidagi Babin Zub choʻqqisiga urilgan. Samolyot bortida boʻlgan 41 kishi halok boʻlgan^{[manba kerak]}.
2005-yil 25-yanvar kuni Montenegro Airlines aviakompaniyasining Fokker 100 samolyoti (YU-AOM) qorli kechada qoʻnish vaqtida uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketganidan soʻng old shassisi bukilib tushgan. Samolyot taxminan 700 metr (2,300 ft) sirgʻalib, qoʻnganidan 1,180 metr (3,870 ft) oʻtib toʻxtagan. Uchuvchi, ikkinchi uchuvchi va ikki yoʻlovchi yengil tan jarohati olgan. Ushbu kechada boshqa aviakompaniyalar muzdan tozalash texnologiyasining yetarli emasligi sababli reyslarini bekor qilgan, biroq Montenegro Airlines parvozni amalga oshirgan – natijada baʼzi yoʻlovchilar aviakompaniyani sudga bergan^{[manba kerak]}.
2008-yil 7-yanvar, soat taxminan 21:30 da Montenegro Airlines aviakompaniyasining Fokker 100 samolyoti (4O-AOK) Podgoritsa aeroportiga qoʻnganida yengil shikast olgan. Samolyotning tekshiruvi vaqtida dum qismida oʻq izi aniqlangan. Samolyot bortida 20 yoʻlovchi boʻlgan, hech biri jarohat olmagan. Oʻqning Pravoslav Rojdestvo bayrami davomida nishonlash paytida otilgan boʻlishi ehtimol qilinadi^{[manba kerak]}.