Yakkashox kompaniyasi (eng. unicorn company) bozor qiymati 1 milliard dollardan oshgan startap kompaniya hisoblanadi.
Ushbu atama 2010-yillarning boshidan beri qoʻllanila boshlandi. Silikon vodiysida yangi bozor maydonlarini ochgan bir qator innovatsion startaplar 5-7 yil ichida 1 milliard dollar daromad oldi: Airbnb, Twitter, WhatsApp, DropBox, Lyft va boshqalar.
2021-yilning iyul holatiga koʻra, yakkashoxlarning eng koʻp soni AQSh (441) va Xitoy (253) qayd etilgan. Ular birgalikda dunyodagi bu kabi kompaniyalarning 76,7 % ni toʻplaydilar.
Yakkashox kompaniyalarini yaratishda universitetlar va universitet tadbirkorlik ekotizimlarining rolini ortiqcha baholab boʻlmaydi. Shunday qilib, birgina Stenford bitiruvchilari 2017-yilga kelib butun dunyo boʻylab 270 ga yaqin kompaniyadan 50 dan ortiq shunday kompaniyalarni yaratdilar, yaʼni taxminan ≈19 %.
Rossiyada bunday kompaniyalar yoʻq. Bu moliyaviy bozorning kichik hajmiga, yetarlicha qulay boʻlmagan ishbilarmonlik muhitiga, yuqori texnologiyali global iqtisodiyotga zaif ishtirok etishga va boshqalarga bogʻliq. Shu bilan birga, Rossiyaning venchur kapital bozorida yagona shox unvoni uchun aniq daʼvogarlar mavjud: Avito, Yandex, Yandex. Taxi, Mail.ru Group, Playrix, Badoo, Delimobil va OCSiAl. Telegram, Revolut, GoPuff, Sila Nanotechnologies, Acronis, Webflow, Formlabs, Personio, Outschool, OrcaBio, InDriver, TradingView kabi Rossiyadan kelgan odamlar tomonidan tashkil etilgan yagona shox kompaniyalari ham mavjud.
Tarixi
2013-yilda Eylin Li birinchi marta „yakkashox“ atamasini kiritganida, faqat oʻttiz toʻqqizta kompaniya yakkashox deb hisoblangan. Garvard Business Review tomonidan oʻtkazilgan yana bir tadqiqot shuni koʻrsatdiki, 2012-2015-yillarda tashkil etilgan startaplar qiymati 2000-2013-yillarda tashkil etilgan startaplarga qaraganda ikki baravar tez oʻsgan.
2018-yilda AQShning 16 ta kompaniyasi yakkashoxga aylandi, natijada butun dunyo boʻylab 119 ta xususiy kompaniyaning qiymati 1 milliard dollar yoki undan koʻproqqa baholandi.
- Iqtisodiyot