Shaxmat soati

Shaxmat soati – bu ikki yonma-yon joylashgan soatli qurilmadan iborat boʻlib, har bir soatga tegishli tugma mavjud. Tugma bosilganda bir soat toʻxtaydi va ikkinchisi ishga tushadi, shuning uchun ikkala soat bir vaqtda hech qachon ishlamaydi. Bu soatlarda vaqt ikki tomon oʻrtasida taqsimlanadigan oʻyinlarda qoʻllaniladi. Qurilmaning asosiy vazifasi har bir oʻyinchining umumiy vaqt sarfini hisoblash va oʻyindagi kechikishlarning oldini olishdir. Har bir yurish uchun oʻyinchilar turlicha – baʼzida koʻproq, baʼzida esa kamroq vaqt sarflashi mumkin.

Shaxmat soatlari birinchi marta 1883-yilda Londonda oʻtkazilgan musobaqada qoʻllanila boshlagan. Bugungi kunda ular koʻpincha „oʻyin soatlari“ deb ataladi, chunki bu turdagi soatlar nafaqat shaxmatda, balki Scrabble, Shogi, Go va deyarli barcha ikkita oʻyinchili [[stol o‘yini|stol oʻyinlari, shuningdek, boshqa baʼzi oʻyin turlarida ham keng qoʻllanilmoqda. Shaxmat soatlari turli dizayn va konstruksiyalarda boʻlishi mumkin.

Shaxmat soati ikki yonma-yon joylashgan soatdan iborat boʻlib, har bir soatda tugma mavjud: tugmani bosish orqali bir soat toʻxtatiladi va ikkinchisi ishga tushiriladi. Ikkala soat hech qachon bir vaqtda ishlamaydi. Bunday qurilmalar shaxmat va boshqa ikkita oʻyinchili, navbatma-navbat yuriladigan oʻyinlarda qoʻllaniladi. Shaxmat soatining asosiy maqsadi har bir oʻyinchining yurishlar uchun sarflagan umumiy vaqtini hisoblash hamda oʻyinning kech tugamasligini taʼminlashdir.

• Keith Ammann (April 2012). „Winding Down: This year’s rule changes may begin the last chapter in the history of the analog clock“. Chess Life.