Masofaviy taʼlim — o‘qituvchi va talaba bir joyda bo‘lmagan holda, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali bilim olish imkonini beruvchi taʼlim shakli. Masofaviy taʼlim internet, elektron platformalar, video-darslar, virtual sinflar va masofaviy baholash tizimlariga tayanadi.
Masofaviy taʼlim pandemiyadan so‘ng butun dunyoda keng rivojlandi va bugungi kunda oliy taʼlim, maktab taʼlimi hamda malaka oshirish tizimining muhim qismiga aylangan.
Taʼrif va mohiyat
Masofaviy taʼlimning asosiy belgisi — taʼlim jarayonining vaqt va makonga bogʻliq bo‘lmagan holda tashkil etilishidir. Talabalar kompyuter, telefon yoki planshet orqali darslarga qatnashishi, topshiriqlarni bajarishi va baholanishi mumkin.
Masofaviy o‘qitish ikki shaklda olib boriladi:
- sinkron — real vaqt rejimida videodarslar;
- asinkron — o‘quvchi istalgan vaqtda materiallarni o‘qiydi.
Masofaviy taʼlimning turlari
- Onlayn taʼlim
- Gibrid taʼlim
- Elektron taʼlim (e-learning)
- MOOC — ommaviy ochiq onlayn kurslar
- Virtual sinf — real vaqtli videodarslar
Masofaviy taʼlimning afzalliklari
- geografik cheklovlar yo‘q;
- istalgan vaqtda o‘qish;
- o‘quv materiallarini tezkor olish;
- xarajatlarning kamayishi;
- dunyodagi yetakchi kurslarga kirish imkoniyati.
Kamchiliklari
- internet sifati past hududlarda qiyinchiliklar;
- nazoratning murakkabligi;
- amaliy mashg‘ulotlarning cheklanishi;
- ijtimoiy muloqotning kamayishi.
O‘zbekistonda masofaviy taʼlim
O‘zbekistonda masofaviy taʼlim 2020-yil pandemiya davrida keng joriy etildi va bugungi kunda oliy o‘quv yurtlari, maktablar va o‘quv markazlarida qo‘llanilmoqda.
Oliy taʼlimda masofaviy taʼlim quyidagi platformalarda olib boriladi:
- Moodle;
- Google Classroom;
- Zoom va Microsoft Teams;
- OTMlarning ichki platformalari (masalan, HEMIS bilan integratsiya qilingan tizimlar).
2021-yildan boshlab masofaviy taʼlim O‘zbekistonning normativ-huquqiy hujjatlarida ham mustahkamlangan.
Xalqaro tajriba
Dunyoning yetakchi universitetlari — Harvard, MIT, Oxford, Seoul National University — masofaviy taʼlim platformalaridan faol foydalanadi. MOOC kurslari butun dunyoda millionlab o‘quvchilarga bepul yoki arzon taʼlim olish imkonini bergan.
Yevropa oliy taʼlim hududi (EHEA) masofaviy kreditlar tan olinishi bo‘yicha maxsus standartlar ishlab chiqqan.
Masofaviy taʼlim platformalari
Mashhur xalqaro platformalar:
- Coursera
- Udemy
- edX
- Khan Academy
- FutureLearn
O‘zbekistonda esa masofaviy taʼlim ko‘pincha HEMIS bilan bogʻlangan ichki tizimlar orqali amalga oshiriladi.
Shuningdek qarang
- Taʼlim
- Masofaviy o‘qitish texnologiyalari
- Oliy taʼlim
- HEMIS
- Kredit-modul tizimi
- Taʼlim