Baiden jangi

Sanalar	Miloddan avvalgi 200-yil
Urush yeri	Bayden tog'i, Pinchen ; (hozirgi Datong, Shanxi)
Natija	Xunlarning g'alabasi

Baiden jangi
	Hunlarning Buyuk Xitoy Devoriga hujumi;
Sanalar	Miloddan avvalgi 200-yil
Urush yeri	Bayden tog'i, Pinchen ; (hozirgi Datong, Shanxi)
Natija	Xunlarning g'alabasi
Qoʻmondonlar
Metexon	Imperator Gaozu
Kuchlar
20,000–40,000; (Qarang: Kuchlar)	320,000

Baiden jangi (xitoycha: 白登之戰) — miloddan avvalgi 200-yilda Xan imperiyasi va Xun xoqonligi oʻrtasida boʻlib oʻtgan yirik toʻqnashuv.

Tarixi

Xitoydagi ichki urushlar va Sin sulolasining qulashidan soʻng, Lyu Bang (Gaozu) oʻzini yangi Xan sulolasining imperatori deb eʼlon qildi. Shu vaqt ichida shimolda Modu xoqon boshchiligidagi xunlar (Xiongnu) kuchayib, Xitoy chegaralariga xavf sola boshlagan edi. Xan imperatori shimoliy chegaralarni mustahkamlash maqsadida qoʻshin tortadi.

Jang borishi

Baydenda xunlar va xitoy qoʻshinlari toʻqnashuvi

Xan kitobi (Hanshu) maʼlumotlariga koʻra, xunlar oʻzlarining haqiqiy kuchini yashirib, Xan qoʻshinini pistirmaga tuzoqqa tushirishadi. Imperator Gaozu Pinchen yaqinidagi Bayden togʻida xunlar tomonidan qamal qilinadi. Etti kunlik qamaldan soʻng, imperator xunlar bilan sulh tuzishga va Moduning xotiniga sovgʻalar yuborish orqali qamaldan chiqib ketishga muvaffaq boʻladi.

Tarixchi Rene Grussening yozishicha, xunlar dastlab Shansi viloyatiga bostirib kirgan va Lyu Bang qoʻshinlari tomonidan chekinishga majbur qilingan. Biroq, chekinayotgan koʻchmanchilarni taʼqib qilish davomida imperator Bayden platosida qurshovga tushib qolgan.

Kuchlar nisbati

Xitoy manbalari xun qoʻshinini 400 000 kishi deb koʻrsatsa-da, zamonaviy tarixchi Lev Gumilev buni shubha ostiga oladi. Uning fikricha, yaylovlar va logistika imkoniyatlarini hisobga olgan holda, xun qoʻshini taxminan 20 000 – 40 000 atrofida boʻlgan boʻlishi mumkin. Xan qoʻshinlarining soni esa 300 000 dan ortiq boʻlgani aytiladi.

Oqibati

Ushbu jangdan soʻng Xan imperiyasi xunlar bilan ochiq urush olib borishga ojizlik qilishini tushunib yetdi. Imperator Gaozu xunlar bilan "Heqin" (nikoh diplomatiyasi) siyosatini boshlashga majbur boʻldi. Unga koʻra, Xitoy malikalari Modu xoqonga xotinlikka berilgan va muntazam ravishda oʻlpon (ipak, sharob va oziq-ovqat) toʻlab turilgan.

Shuningdek qarang

Xun-Xan urushlari
Modu xoqon

Adabiyotlar

Lev Gumilev, The Huns, 1960.
Chang, Chun-shu (2007), The Rise of the Chinese Empire, Vol. I, University of Michigan Press.
Grousset, René (1970), The Empire of the Steppes: A History of Central Asia.