Vena jangi

Vena jangi
Usmonli-Polsha urushlari.
Vena jangi 1683-yil 16-sentabr
Sanalar 1683-yil 12-sentabr Urush yeri Vena, Avstriya Natija Xristian koalitsiyasining hal qiluvchi gʻalabasi Vena qamali toʻxtatildi. Usmonlilar katta yoʻqotishlarga duchor boʻldilar va juda zaiflashdilar. Saroyevoning Yevgeniy Savoy kuchlari tomonidan egallanishi. Xristianlar koalitsiyasi Usmoniylarni yanada zaiflashtirish uchun Papa Innosent XI homiyligi ostida Muqaddas Ligani tashkil qiladi
Raqiblar
Usmonli imperiyasi Vassal davlatlar: Qrim xonligi Moldova (Rasmiy) Vallaxiya(Rasmiy) Transilvaniya Yuqori Vengriya	Polsha-Litva Ittifoqi Andoza:Country data Holy Roman Empire Avstriya Bavariya Bogemiya toji Franconia Saksoniya elektorati Svabiya Gabsburg Vengriyasi Vallaxiya (Yashirincha)
Qoʻmondonlar
Buyuk vazir Kara Mustafa Pasha Diyarbakirlik Kara Mehmed Budalik Ibrahim Abaza Sari Hüseyin Karahisarlik Pasha Murad Giray George Ducas Michael I Apafi	John III Sobieski (Supreme Commander of the Christian Coalition Army) Hetman Jabłonowski Hetman Sieniawski Count Marcin Kątski (Relief Force) Ernst Rüdiger von Starhemberg (Garrison) Charles of Lorraine John George III of Saxony Georg Friedrich of Waldeck Julius Francis, Duke of Saxe-Lauenburg Maximilian II Emanuel of Bavaria Eugene of Savoy Livio Odescalchi Antonio Caraffa Şerban Cantacuzino
Kuchlar
Qora Mustafoning chodiridan topilgan jang tartibiga oid hujjatlarga koʻra, 1683-yil 10-sentabrda 150 ming, qamal boshlanganda 170 mingdan kam askar quvvatlari boʻlgan. Taxminan 150 ta kema	Vena gornizoni: 11,000 askar+5,000 yordamchi kuch 312 ta miltiq (lekin 114 tasi ishlatilgan) Qoʻshimcha kuchlar : 47,000 nemis va avtriya askarlari 112 ta miltiq bilan. 27,000 polyaklar 28 ta miltiq bilan.
Yoʻqotishlar
jang davomida 8,000-15,000 oʻlgan. 5,000-10,000 asirga olingan.	jang vaqtida 4,500 yaralangan, 3,500 oʻlgan (1,500 polyaklar). Qamal vaqtida 12,000 askar yaralangan.

Vena jangi — Vena yaqinidagi Kahlenberg togʻida, 1683-yil 12-sentabrda, imperiya shahri ikki oy davomida Usmonli imperiyasi tomonidan qamal qilinganidan keyin boʻlib oʻtgan shiddatli jang. Jang Gabsburg monarxiyasi va Polsha-Litva hamdoʻstligi tomonidan boshqarilgan Muqaddas Rim imperiyasi tomonidan, qirol Ioan III Sobieski boshchiligida Usmonlilarga va ularning vassal va qabila davlatlariga qarshi olib borildi. Jang birinchi marta Hamdoʻstlik va Muqaddas Rim imperiyasining Usmonlilarga qarshi harbiy hamkorligini koʻrsatdi va koʻpincha tarixdagi burilish nuqtasi sifatida koʻrildi, shundan soʻng „Usmonli turklari xristian olamiga xavf tugʻdirishni bas qildi“. 1699-yilgacha boʻlgan janglarning deyarli barchasini yutqazdi.

Tarixchilar bu jang Usmonli-Gabsburg urushlarida, Muqaddas Rim va Usmonli imperiyalari oʻrtasidagi 300 yillik kurashda burilish nuqtasi boʻlganligini taʼkidlashadi. Jangdan keyingi 16 yil ichida Avstriyaning Gabsburglari asta-sekin tiklanib, asosan Usmonli kuchlaridan tozalangan Vengriya va Transilvaniyada hukmronlik qildilar. Jang tarixdagi eng katta otliq qoʻshimchalarini oʻz ichiga olganligi bilan ajralib turadi.

Vena shahrini qoʻlga olish uzoq vaqt Usmonli imperiyasining strategik maqsadi boʻlgan, chunki u Danubian (Qora dengizdan Gʻarbiy Yevropagacha) janubi Yevropa va quruqlikdagi (Sharqiy Oʻrta yer dengizi Germaniya) savdo yoʻllarini nazorat qilgan. Ushbu ikkinchi qamaldan oldingi yillarda (1529-yildagi Vena qurshovi) nufuzli Koʻprulu oilasining yirik nazoratchilari qoʻl ostida Usmonli imperiyasi muqaddas joyga olib boradigan yoʻllar va koʻpriklarni taʼmirlash va oʻrnatish kabi keng qamrovli logistik tayyorgarlikni amalga oshirdi. Rim imperiyasi va uning logistika markazlari, shuningdek, oʻq-dorilar, toʻplar va boshqa manbalarni imperiyaning barcha qismlaridan ushbu markazlarga va Bolqonga yuborishdi. Agar urush 1566-yilgacha Usmonli imperiyasini vaqtincha toʻxtatib turadigan Siget jangi boʻlmaganda edi, tezroq boʻlar edi.

1681-yil va 1682-yillarda Imre Toqolli va Muqaddas Rim imperiyasi oʻrtasida (oʻsha paytda chegara Vengriya edi) toʻqnashuvlar kuchayib, Gabsburg kuchlarining Vengriya markaziga bostirilishi Buyuk Vazir Kara Mustafo Poshoni Sultonni ishontirishda hal qiluvchi dalil boʻldi. Mehmet IV va uning devoni Usmonli qoʻshinining harakatlanishiga ruxsat berdi. Mehmet IV Mustafo Poshoga Ven (shimoliy gʻarbiy) da joylashgan Gir (keyinchalik Yankkale deb nomlanadi va nemis tilida Raab nomi bilan) va Komamrom (turkcha Komaron, nemischa Komorn) qal’alarigacha yurish va ularni qamal qilishga ruxsat berdi. Usmonli armiyasi 1682-yil 21-yanvarda safarbar qilindi va 1682-yil 6-avgustda urush eʼlon qilindi.

1683-yil 31-martda yana bir deklaratsiya — Katta Vazir Merzifonlu Qora Mustafo Posho tomonidan Mehmet IV nomidan Vena imperatorlik sudiga keldi. Ertasi kuni Usmonli qoʻshinlarining oldinga yurishi Rumeliyadagi Edirnadan boshlandi. Usmonli qoʻshinlari Belgradga may oyining boshlarigacha yetib keldi. Ularga shahzoda Mixali Apafi boshchiligidagi Transvilansiya armiyasi va Imre Thokolly boshchiligidagi vengriyaliklar qoʻshildi; Girni qurshab olishdi va qolgan 150,000 qoʻshin Vena shahriga qarab yoʻl olishdi. Taxminan 40,000 Qrim-tatar qoʻshinlari 7-iyul kuni Vena sharqidan 40 kilometr (25 milya) sharqqa yetib kelishdi, bu mintaqadagi imperator qoʻshinlaridan ikki baravar koʻp edi. Imperator Leopold oʻz sudi bilan Vena shahridan Pasauga qochib ketdi. Asosiy Usmonli armiyasi Vena shahriga 14-iyulda yetib keldi; shaharning yagona mudofaa kuchi hisoblangan Ernst Rüdiger fon Starheembergning qoʻshini 15,000 kishidan iborat edi. Gabsburg hukumati mudofaaga shoshib qoldi, ammo tezda koʻp pul toʻpladi va polyaklar bilan ittifoq shartnomasini imzoladi va mudofaani kuchaytirdi. Turklar tez orada Vena shahri ostonalariga yetib keldi va qamalni boshladi. Gabsburglar rejasi jang natijalariga koʻra oʻzini oqladi va gʻalaba keltirdi.