Qunduz viloyati (dariycha: کندوز – Konduz, pushtucha: کندوز Qunduz oʻzbekcha: qunduz – Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi viloyat. Maʼmuriy markazi – Qunduz shahri. Viloyat aholisi taxminan 1,136,677 kishini tashkil etadi. Hudud Afgʻonistonning eng etnik jihatdan xilma-xil viloyatlaridan biri boʻlib, u yerda koʻplab turli millat vakillari yashaydi. Qunduz shahri Tahor, Bagʻlon, Samangan va Balx viloyatlari, shuningdek, Tojikistonning Xatlon viloyati bilan chegaradosh. Qunduz aeroporti viloyat markazi yonida joylashgan.
Qunduz | |
|---|---|
Viloyat | |
{{multiple image 
| |
 Afgʻoniston xaritasida Qunduz viloyatining alohida belgilanishi | |
| Koordinatalari (Kapital): 36°48′N 68°48′E / 36.8°N 68.8°E | |
| Davlat |  Afgʻoniston |
| Markazi | Qunduz |
| Hukumat | |
| • Hokim | Boʻsh |
| • Hokim oʻrinbosari | Habib-ur-Rehman Sohaib |
| • Politsiya boshligʻi | Azizullah |
| Hudud | |
| • Umumiy | 8 040 km2 (3 100 sq mi) |
| Aholisi (2020) | |
| • Umumiy | 1 136 677 |
| • Zichligi | 140/km2 (370/sq mi) |
| Vaqt mintaqasi | UTC+4:30 (Afgʻonistonda vaqt) |
| Pochta indeksi | 35xx |
| ISO 3166 kodi | AF-KDZ |
| Asosiy tillar | Pushtu Dariy Oʻzbek Turkman |
Tarixi
Qadimgi davr
Qunduz viloyati hududi qadimdan Markaziy Osiyo va Shimoliy Afg‘onistonni bog‘lovchi strategik hududlardan biri bo‘lgan. Bu yerda qadimda Kushonlar imperiyasi ta’siri kuchli bo‘lib, hudud Buyuk Ipak yo‘li tarmoqlariga ulangan.
Keyingi davrlarda hudud Eftaliylar davlati va boshqa turkiy hamda eroniy sulolalar nazoratida bo‘lgan.
Ilk o‘rta asrlar
VII–VIII asrlarda hudud Arab xalifaligi tarkibiga kirib, islom dini keng tarqaldi. Keyinchalik Qunduz va uning atrofidagi yerlar Tohiriylar va Somoniylar davlati davrida siyosiy va iqtisodiy jihatdan rivojlandi.
O‘rta asrlar
XI–XIII asrlarda hudud G‘aznaviylar davlati va Saljuqiylar imperiyasi ta’sirida bo‘lgan. Keyinchalik Mo‘g‘ullar imperiyasi bosqini natijasida hudud vayronagarchilikka uchradi, ammo keyinchalik qayta tiklana boshladi.
XIV–XV asrlarda Qunduz hududi Temuriylar davlati tarkibiga kirgan va savdo yo‘llari qayta jonlangan.
Yangi davr
XVI–XIX asrlarda hudud turli mahalliy hokimliklar va Buxoro amirligi ta’sir doirasida bo‘lgan. Bu davrda Qunduz mintaqasi savdo va qishloq xo‘jaligi markazi sifatida muhim rol o‘ynagan.
Zamonaviy davr
XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Qunduz hududi Afg‘oniston amirligi tarkibiga mustahkam kirgan.
XX asr davomida hudud Afg‘onistonning shimoliy viloyatlaridan biri sifatida rivojlandi. Sovet-Afg‘on urushi davrida (1979–1989) Qunduz atrofida harbiy harakatlar kuchaygan.
2001-yildan keyin hududda qayta qurish jarayonlari boshlangan bo‘lsa-da, xavfsizlik bilan bog‘liq muammolar davom etgan. Qunduz shahri bir necha bor qurolli to‘qnashuvlar markaziga aylangan.
Iqtisodiyoti
Qunduz viloyati iqtisodiyoti asosan qishloq xo‘jaligiga tayanadi. Hududda bug‘doy, paxta, guruch va sabzavotlar yetishtiriladi.
Chorvachilik ham muhim o‘rin egallaydi, ayniqsa qo‘y va qoramol boqish keng tarqalgan.
Shuningdek, viloyat savdo markazi sifatida ham ahamiyatga ega bo‘lib, Qunduz shahri shimoliy Afg‘oniston uchun muhim tranzit nuqtasi hisoblanadi.
Aholisi va etnik tarkibi
Qunduz viloyati aholisi turli etnik guruhlardan iborat. Asosiy guruhlar orasida tojiklar, pushtunlar, o‘zbeklar va hazoralar mavjud.
Viloyatda shuningdek kichik turkman va boshqa etnik jamoalar ham yashaydi.
Rasmiy va keng tarqalgan tillar dari va pushtu tillari hisoblanadi, shimoliy hududlarda o‘zbek tili ham keng ishlatiladi.