Tafakkur — bu aksiomatik qoidalar asosida atrofdagi dunyoning naqshlarini modellashtirishning aqliy jarayonidir. Biroq, psixologiyada boshqa koʻplab taʼriflar mavjud.
Masalan: inson maʼlumotlarini qayta ishlashning eng yuqori bosqichi, atrofdagi dunyo ob’ektlari yoki hodisalari oʻrtasidagi aloqalarni oʻrnatish jarayoni yoki ob’ektiv voqelik haqidagi gʻoyalarning paydo boʻlishiga olib keladigan ob’ektlarning muhim xususiyatlarini, shuningdek, ular oʻrtasidagi munosabatlarni aks ettirish jarayoni. Taʼrif boʻyicha bahslar bugungi kungacha davom etmoqda.
Patopsikologiya va neyropsixologiya fikrlash eng yuqori aqliy funksiyalardan biridir. U motivatsiyalar, maqsad, harakatlar va operatsiyalar tizimi, natija va boshqaruvga ega boʻlgan faoliyat sifatida qaraladi.
Tafakkur inson bilimining eng yuqori bosqichidir; atrofdagi real dunyoni bilish jarayoni, uning asosi tushunchalar, gʻoyalar zaxirasini taʼlim va doimiy ravishda toʻldirishdir; yangi hukmlarni chiqarishni (xulosalarni amalga oshirishni) oʻz ichiga oladi. Fikrlash sizga birinchi signal tizimi yordamida bevosita idrok etib boʻlmaydigan bunday ob’ektlar, xususiyatlar va atrofdagi dunyo munosabatlari haqida bilim olishga imkon beradi. Fikrlash shakllari va qonuniyatlari mantiqning, psixofiziologik mexanizmlarning esa psixologiya va fiziologiyaning koʻrib chiqish predmeti hisoblanadi.
Oʻrganish tarixi
Qadimgi faylasuflar va olimlar tafakkurni oʻrganishni boshladilar, lekin ular buni psixologiya emas, balki boshqa fanlar, birinchi navbatda, falsafa va mantiq nuqtai nazaridan qildilar. Ulardan birinchisi Parmenid edi. „Haqiqat yoʻli“ inshosida (qadimgi yunoncha: Αλήθεια qadimgi yunoncha: Αλήθεια) u Yevropa faylasuflari tarixida birinchi boʻlib deduktiv metafizikaning asosiy qoidalarining qisqartirilgan taqdimotini taqdim etdi . Shu bilan birga, u fikrlash jarayonini mantiq nuqtai nazaridan ham koʻrib chiqadi. Falsafiy nuqtai nazardan u borliqning tafakkurga oʻxshashligini taʼkidlaydi:
Ko'p o'ylash, fikrlash dunyo qarashini kengaytirib tafakkurni boyitadi!
Tafakkur qiling zero, hech qachon yutqazmaysiz. Harotning asl mohiyatini anglash, hayot tarjibasini koʻpaytiradi va insonni zohirona zirk qilishga undaydi.
- Aqliy jarayonlar