Sohalararo feminizm

WikiAyollar loyihasi qismi
Feminizm
Tarixi Feminist tarixi Feminizm tarixi Ayollar tarixi AQSh Birlashgan Qirollik Kanada Germaniya Birinchi Ikkinchi Uchinchi Toʻrtinchi Bosqichlar Ayollarning saylov huquqi Musulmon mamlakatlari AQSh Ayollar huquqlari Ayollar saylov huquqi Avstriya Avstraliya Kanada Hindiston Yaponiya Quvayt Lixtenshteyn Yangi Zelandiya Spain Fuqarolar urushi Frankoistik Ispaniya Shvetsariya Birlashgan qirollik Kayman orollari Uels AQSh shtatlar
Feministik ideologiya Ashaddiy Lezbian Pardoz Transfeminizm Postgenderizm Vegetarian ekofeminizm Anarxistik Noodatiy Jineology Marxist Nazariya Materialist Postkolonial Global Transmilliy Ksenofeminizm Multikultural Afrika feminizmi Qora Hip hop Ratchet Chicana Mahalliy Mahalliy Amerika Koʻp irqli Loʻlilar Ayol dunyosi
Konservativ feminizmlar roʻyxati Abortga qarshi Pornografiyaga qarshi Tenglik Yevgenik Femonationalism Individualistik Maternal Postfeminizm Neofeminizm Davlat Karseral Imperial Oʻrnatilgan Jabrlanuvchi Oq
Diniy variantlar Ateist Buddist Xristian Mormon Yangi Ayol Osiyo Neopagan Dianik Vikka Neopaganizm Islom Yahudiy Pravoslav Sikx
Harakatlar va mafkuralar Analitik Kiberfeminizm HCI Tarmoq Ekofeminizm Liberal Farqli Madaniy Tenglik Ijtimoiy Mehnat Libertar Post-struktural Postmodern Radikal Siyosiy lesbianism Separatist Ayollar ozodligi
Tushunchalar Adabiyot Bolalar adabiyoti Ayollarni kamsitish-transgender Jamiyatga taʼsir Tenglik Ayollar taʼlimi Ayol jinsiy aʼzolarini kesish Ayolni oʻldirish Madaniyatdagi feminizm Feminizm harakati Afrika-Amerika ayollar saylov huquqi harakati Sanʼat harakati Hip hop Feministik striptiz Gender tengligi Qizlar kuchi Nomus qotilligi Xalqaro Qizlar kuni va Ayollar kuni Til islohoti Matriarxal tuzum Media Feminizmda erkaklar Misoginiya Edip kompleksi Feminizmga qarshilik Profeminizm Protofeminizm Purplewashing Reproductiv adolat Jinsiy aloqa qilish bilan shugʻullanuvchilar huquqlari Jinsiy shilqimlik Jinsiy obʼektivlashtirish Toksik erkaklik Transmisoginia Uch karra zulm Ayollarga nisbatan zoʻravonlik Ayollarga qarshi urush Faqat ayollar uchun joylar Ayollar salomatligi Ayollar qonunlari Ishchi kuchidagi ayollar
Nuqtai nazarlar Velosiped va feminizm Nikohni tanqid qilish BDSM haqida fikrlar Pornografiyaga haqida fikrlar Foxishalik haqida fikrlar Jinsiy orientatsiya haqida fikrlar Transgender mavzusi haqida fikrlar
Nazariya Feministik metod Gender tadqiqoti Gender asosiy oqimlari Ginosentrism Kiriarxiya Erkak qarashlari Matriarxat Ayollar tadqiqotlari Erkaklar tadqiqotlari Patriarxat Ayollar xati Areas of study Antropologiya Arxeologiyasi Arxitektura Sanʼat Tanqid sanʼati Adabiy tanqid Film nazariyasi Ilmiy fantastika Biologiya Kompazitsion tadqiqotlar kriminologiya Sohalar nuqtai nazari Iqtisodiyot FDPA Geografiya Xalqaro munosabatlar konstruktivizm Huquq nazariyasi Pedagogika Falsafa Estetika Empirizm Epistomologiya Etika Adolat etikasi Ekzistentializm Metafizika Fan Siyosiy ekologiya Siyosiy nazariya Pornografiya Psixologiya Terapiya Revizionist mifologiya Jinsiy urushlar Seksologiya Sotsiologiya Texnologiya fanlari ilohiyot ayol teologiyasi
Mamlakat boʻyicha Albania Australia Bangladesh Kanada Xitoy Kongo Demokratik Respublikasi Denmark Misr Efiopiya Finlandiya Fransiya Germaniya Gana Gretsiya Gonkong Hindiston Indoneziya Eron Iroq Irlandiya Respublikasi Isroil Italiya Yaponiyada Lotin Amerikasi Argentina Brazilya Chili Gaiti Gonduras Meksika Paragvay Trinidad va Tobago Livan Malayziya Mali Nepal Niderlandiya Yangi Zelandiya Nigeriya Shimoliy Kipr Norvegiya Pokistan Filippin Polsha Rossiya Suriya Saudiya Arabistoni Janubiy Afrika Janubiy Shvetsiya Tayvan Tayland Turkiya Vetnam Ukraina Birlashgan Qirollik AQSh Ayollar tarixi
Roʻyxatlar va turkumlar Roʻyxatlar Maqolalar Feministlar Millatiga koʻra Adabiyot Amerika feministik adabiyoti Feministik hajviy asarlar Feministik madhiyalar Konservativ feminizmlar Ekofeminist mualliflar Feministik sanʼat tanqidchilari Feministik iqtisodchilar Feministik falsafashunoslar Feministik shoirlar Feministik ritoriklar Yahudiy feministlar Musulmon feministlar Feminist parties Suffragistlar va suffragetlar Ayollar huquqlari boʻyicha faoliyatlar Ayollar tadqiqoti jurnallari Ayollarning saylov huquqi tashkiloti
k m t

Sohalararo feminizm – feminizmning bir tarmogʻi hisoblanib, feministik harakatlarni turli siyosiy va ijtimoiy sohalarda qaror topishi haqidagi nazariya hisoblanadi. Sohalararo feminizmning bir qancha afzal va kamchilik jihatlari mavjud. Sohalararo feminizmning kamchiliklariga jinsi, irqi, ijtimoiy kelib chiqishi, dini hamda tashqi koʻrinishi toifalarga qarab, ijtimoiy tabaqani hosil qilishi kiradi.

Sohalararo feminizm oʻzining birinchi va ikkinchi toʻlqinlarining koʻlamini kengaytiradi. Bu asosan oq tanlilar, oʻrta sinf va cisgender ayollarning tajribalariga qaratilgan boʻlib, qora tanli ayollar, kambagʻal ayollar, immigrant ayollar va boshqa guruhlarning turli tajribalarini oʻz ichiga oladi. Sohalararo feminizm ayollarning turli tajribalari va oʻziga xosliklarini tan olish orqali oʻzini oq feminizmdan ajratishga qaratilgan.

„Sohalararo feminizm“ atamasi 1989-yilda Kimberlé Crenshaw tomonidan kiritilgan. Sohalararo feminizmda harakat ishtirokchilari ijtimoiy va siyosiy tenglikni targʻib qilish bilan shugʻullanishadi. Bunda oq tanli harakat ishtirokchilari faqatgina oq tanli ayollar huquqlarini himoya qilishsa, qora tanli ayollar ham faqatgina qora tanli ayollar huquqlarini himoya qilishadi. Ushbu soha tanqidchilari, harakat ishtirokchilarini faqat oʻz irqlarini huquqlarini himoya qilishlarini tanqid qilib, asossiz soha deya taʼkidlab kelishadi.

Tanqid – shaxslarni muayyan demografik omillarda kamayish tendensiyasi va boshqa feministik nazariyalarga qarshi mafkuraviy vosita sifatida foydalanish kabi holatlarni oʻz ichiga oladi. Tanqidchilar cheklovni noaniq yoki aniq maqsadlari yoʻq deb taʼriflaydilar. U nuqtai nazar nazariyasiga asoslanganligi sababli, tanqidchilarning taʼkidlashicha, subyektiv tajribalarga eʼtibor qarama-qarshiliklarga va zulmning umumiy sabablarini aniqlay olmaslikka olib kelishi mumkin. 2019-yil dekabrigacha chop etilgan ilmiy maqolalar tahlili shuni koʻrsatdiki, sohalararo kesishuvlar bilan bogʻliq boʻlgan tadqiqot savollarini oʻrganish uchun keng qoʻllaniladigan miqdoriy usullar mavjud emas. Shuningdek, ularda kelajakdagi tadqiqotlar uchun eng yaxshi tahliliy tajribalar boʻyicha tavsiyalar ham berilgan. 2020-yil may oyigacha chop etilgan akademik maqolalar tahliliga koʻra, nazariyani miqdoriy metodologiyaga ulashda kesishish koʻpincha notoʻgʻri tahlil qilinadi.

Sohalararo feminizm kesishmasi tushunchasi huquqiy tadqiqotlar sohasiga qora tanli feminist olim Kimberlé Crenshaw tomonidan 1989 va 1991-yillarda chop etilgan bir juft inshosida mazkur atamani qoʻllaganidan soʻng kiritilgan.

Sohalararo kesishmalar tanqidiy irqiy tadqiqotlarda paydo boʻlgan hamda irq, jins va zulm qilish uchun birgalikda ishlaydigan boshqa tizimlar oʻrtasidagi koʻp qirrali aloqani koʻrsatib bergan, shu bilan birga boshqa sohalarda ham imtiyozlar bergan. Kesishuv nisbiy boʻlib, u irq, jins va boshqa komponentlar odamlarning tajribalarini shakllantirish uchun qanday „kesishayotganini“ koʻrsatadi. Crenshaw irq, sinf, jins va boshqa tizimlar imtiyozlari uchun joy ochish orqali koʻpchilikning tajribasini shakllantirishda qanday birlashayotganini hamda ish joyida va jamiyatda ozchilikka nisbatan qoʻllanilayotgan zoʻravonlikning tarkibiy, siyosiy va vakillik jihatlarini yaratuvchi kesishgan tizimlar tufayli yuzaga kelgan kamchiliklarni koʻrsatish maqsadida kesishmalardan foydalangan. Crenshaw siyosatchilar va akademiklar orasida gender, irq va boshqa hokimiyat shakllaridan foydalanish kesishishda katta rol oʻynash dinamikasini tushuntirib bergan.

Tashqi videofayllar
Jahon ayollari festivali 2016
	Kimberlé Crenshaw – Intersectionality orqali YouTubeda

Sohalararo feminizm haqida ommaviy axborot vositalarida 1960—1970-yillardan boshlangan. Oʻrta sinf hisoblangan, oq tanli ayollar boshidan oʻtkazgan zulmlari qora tanli ayollarniki kabi emasligi, bir inson boʻlsa-da ikki irq ayollarining taqdiri har xilligi haqida namoyishlar oʻtkazishgan. Sohalararo feminizm sohasidagi yetakchi nazariyotchi Leslie McCallning taʼkidlashicha, sohalararo feminizm nazariyasi sotsiologiya uchun muhim ahamiyatga ega, chunki uning rivojlanishidan oldin kamsitishning koʻplab shakllarini boshdan kechirayotgan odamlar tajribasiga qaratilgan tadqiqotlar kam edi. 1963-yil Amerika Qoʻshma Shtatlarida oq tanli ayollar va oq tanli erkaklar uchun teng ish haqi toʻlash toʻgʻrisidagi qonun qora tanli ayollarni feminizm harakatlaridan uzoqlashtirdi. Shunday boʻlsa-da sohalararo feminizm barcha qatlam ayollar huquqlarini talab qiladi. Gender tadiqiqodchi Xoskin ayollarni kamsitish va zulm qilish – „femfobiya“ni fanga kiritgan. 1990-yillarda sotsiolog Patricia Hill Collins birinchi marotaba „Sohalararo feminizm“ atamasini qoʻllagan.

Kimberlé Crenshowning fikricha sohalararo feminizmning 3 ta turi mavjud:strukturaviy, siyosiy va vakillik. Strukturaviy feminizm turli tuzilmalardagi feminizmni tahlil etish, irqchilikka qarshi kurashda ayollarni bir-biri bilan muloqot qilishga koʻmaklashish. Siyosiy feminizm esa, irqchilik sabab 2 katta guruhga boʻlingan oq tanli va qora tanli ayollar guruhini birlashtirishni maqsad qilgan feminizm shakli hisoblanadi. Vakillik feminizm guruhlari esa, irqchiliknni bevosita qoʻllab-quvvatlaydigan, ommaviy axborot vositalari hamda internet orqali feminizmga oid malʼumotlarni koʻpyatiruvchi guruh hisoblanadi.

Lisa Downingning taʼkidlashicha, kesishish guruhning oʻziga xosligiga juda koʻp eʼtibor beradi, bu esa odamlarning nafaqat sinf aʼzolari, balki individual ekanligiga eʼtibor bermaslikka olib kelishi mumkin. Bunga eʼtibor bermaslik, kesishuvni soddalashtirilgan tahlilga va insonning qadriyatlari va munosabatlari qanday aniqlanishi haqida notoʻgʻri taxminlarni keltirib chiqaradi.

Rekia Jibrin va Sara Salemning taʼkidlashicha, sohalararo feminizm nazariyasining yaratilishi ushbu sohaga qarshi yoʻllarni ochib berdi. Harakat ishtirokchilari tashkilotlardan katta narsa talab qilib, natijasi boʻlmaganligini taʼkidlab oʻtishgan.

Baʼzi konservatorlar va moʻtadil fiklovchilarning soʻzlariga koʻra, kesishish qora tanli odamlarga va umuman qora tanli ayollarga oʻzlarini qurbon qilishga va maxsus davolash maqsadlarida topshirishlariga imkon beradi. Buning oʻrniga, ular kesishish tushunchasini boshqalarga qaraganda kimga yaxshiroq munosabatda boʻlishini aniqlaydigan zulm ierarxiyasi sifatida tasniflaydilar. Amerikalik konservativ sharhlovchi Ben Shapiro 2019-yilda shunday dedi: „Men sohalararo feminizmni, hech boʻlmaganda, kollejlar kampuslarida va koʻplab siyosiy tomonlarda namoyon boʻlishini koʻrganimdek, maʼlum bir guruhga aʼzolik tufayli jabrlanuvchilar sinfining aʼzolari va turli guruhlarning kesishmasida ierarxiyaga koʻtarilish yotadi, shu sabab uni odamlar hisobga olinadigan qurbonlik ierarxiyasi sifatida ham taʼriflagan boʻlardim.“

Garchi sohalararo feminizm antisemitizmga toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliq boʻlmasa-da, tanqidchilar sohalararo feminzmni antisemitizmning baʼzi shakllari bilan bogʻlashgan. Tanqidchilarning fikricha, sohalararo feminizm nazariyasi antisemitizmni oqlash uchun ham ishlatilishini aytishgan.

Fransiyada sohalararo feminizm Amerika Qoʻshma Shtatlaridan kirib kelgan yot gʻoya sifatida taʼkidlanadi. Fransiya taʼlim vaziri Jan-Mishel Blankerning aytishicha, sohalararo feminizm Fransiya Respublikasi qadriyatlariga ziddir.