Parlament respublikasi — bu davlat boshqaruv shakli bo‘lib, unda davlat hokimiyatining markaziy o‘rni parlamentga tegishli bo‘ladi. Hukumat parlament tomonidan shakllantiriladi va unga hisob beradi.
Bu tizimda xalq avvalo parlamentni saylaydi, parlament esa hukumatni tuzadi. Hukumatning rahbari odatda Bosh vazir bo‘ladi.
Asosiy belgilari 1. Parlamentning ustun mavqei
Parlament:
qonunlar qabul qiladi; hukumatni shakllantiradi; hukumat faoliyatini nazorat qiladi; zarur hollarda hukumatga ishonchsizlik votumi bildirishi mumkin. 2. Hukumat parlament oldida javobgar
Agar parlament hukumat faoliyatidan norozi bo‘lsa, uni iste'foga chiqarishi mumkin.
3. Prezidentning vakolatlari cheklangan
Prezident odatda:
davlat ramzi hisoblanadi; xalqaro marosimlarda davlat nomidan qatnashadi; ayrim rasmiy hujjatlarni imzolaydi.
Lekin kundalik davlat boshqaruvida asosiy rolni Bosh vazir va hukumat o‘ynaydi.
4. Bosh vazirning kuchli pozitsiyasi
Bosh vazir:
hukumatga rahbarlik qiladi; vazirlarni tayinlash bo‘yicha taklif beradi; mamlakatning ichki va tashqi siyosatini amalga oshiradi. Hokimiyatlar bo‘linishi Qonun chiqaruvchi hokimiyat
Parlament.
Ijro etuvchi hokimiyat
Bosh vazir va Vazirlar Mahkamasi.
Sud hokimiyati
Mustaqil sudlar.
Parlament respublikasining afzalliklari 1. Demokratik nazorat kuchli
Hukumat parlament nazorati ostida ishlaydi.
2. Hokimiyatning bir qo‘lda to‘planishi kamayadi
Vakolatlar bir necha institutlar o‘rtasida taqsimlanadi.
3. Siyosiy mas'uliyat yuqori
Hukumat parlament oldida javob beradi.
4. Murosaga asoslangan boshqaruv
Turli siyosiy kuchlar hamkorlik qilishga majbur bo‘ladi.
Kamchiliklari 1. Hukumat tez-tez almashishi mumkin
Agar parlamentda ko‘pchilik o‘zgarsa, hukumat iste'foga chiqishi mumkin.
2. Koalitsion hukumat muammolari
Bir nechta partiyalar kelisha olmasa, siyosiy inqiroz yuzaga kelishi mumkin.
3. Qaror qabul qilish sekinlashishi mumkin
Partiyalar o‘rtasidagi muzokaralar ko‘p vaqt talab qiladi.
Prezidentlik respublikasi bilan farqi Parlament respublikasiPrezidentlik respublikasi Hukumat parlamentga hisob beradiHukumat prezidentga bo‘ysunadi Bosh vazir asosiy ijroiya rahbarPrezident asosiy ijroiya rahbar Prezident vakolati cheklanganPrezident vakolati keng Parlamentning roli kuchliPrezidentning roli kuchli Parlament respublikalariga misollar Germany Italy India Estonia Latvia