Nisba (onomastika)

Nisba, aslida arabcha soʻz boʻlib, boshqa koʻplab tillarga, masalan, turk, fors, bengal, hind va urdu tillariga ham oʻtgan.

Fors va turk tillarida u har doim nisbat tarzida talaffuz qilinadi va yoziladi. Arabcha qoʻllanilishida esa bu talaffuz soʻz faqatgina oʻzining birikma holatida ishlatilgandagina uchraydi.

Nisba grammatik atama boʻlib, soʻzga sifat yasash uchun erkak jinsida -iyy, ayol jinsida esa -iyyah qoʻshimchalarini qoʻshishni anglatadi. Masalan, ‘Arabiyy (عربي) „arab, arabchaga oid, arabcha“ degan maʼnolarni anglatadi. Nisba shakllari arabcha ismlarda juda keng tarqalgan.

Anʼanaviy arab ismlarida otasining ismi ham qoʻllanadi va bu nasab deb ataladi. Odatda shaxsning toʻliq ismiga otasining ismi qoʻshilib, ular ibn yoki bin („oʻgʻli“) soʻzi bilan bogʻlanadi.

Nasab uzun boʻlishi mumkin, chunki unda maʼlum boʻlgan barcha ajdodlarning ismlari keltiriladi. Ism faqat bir yoki ikki ajdod nomi bilan qisqartirilganda, bir xil yoki oʻxshash ismlarga ega kishilarni farqlash qiyinlashadi. Bunday hollarda qoʻshimcha aniqlik kiritish uchun nisba ham qoʻshilishi mumkin.

Nisba odatda aniqlik artikli al- bilan boshlanadi va bir nechta shakllarga ega boʻlishi mumkin.