Moliyaviy hisobot

Moliyaviy hisobotlar — korxona, jismoniy shaxs yoki boshqa bir tashkilotning moliyaviy faoliyati va moliyaviy holatini aks ettiruvchi rasmiy hujjat.

Moliyaviy ahamiyatga ega boʻlgan maʼlumotlar tizimli tarzda va tushunishga oson shaklda taqdim etiladi. Odatda ular toʻrtta asosiy moliyaviy hisobotdan iborat. hamda ularga menejment tomonidan tahlil va sharh ilova qilinadi.

• Buxgalteriya balansi — maʼlum bir vaqt nuqtasida kompaniyaning aktivlari, majburiyatlari va xususiy kapitalini koʻrsatadi.

• Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot — maʼlum bir davr davomida kompaniyaning daromadlari, xarajatlari va foydasini aks ettiradi. Foyda va zararlar hisobotida korxonaning faoliyati natijalari, jumladan sotuvlar va shu davrda yuzaga kelgan turli xarajatlar koʻrsatiladi.

• Xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot — maʼlum bir davr ichida kompaniyaning xususiy kapitalidagi oʻzgarishlarni aks ettiradi.

• Pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot — kompaniyaning pul oqimi faoliyatini, xususan operatsion, investitsion va moliyaviy faoliyatlardan kelib chiqadigan pul kirim va chiqimlarini maʼlum bir davr davomida koʻrsatadi.

Shuni alohida taʼkidlash kerakki, balans hisobot maʼlum bir vaqt nuqtasidagi holatni aks ettiradi, yaʼni u faqat aniq bir sanadagi moliyaviy holatni koʻrsatadi. Aksincha, Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot, Xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot va pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot esa maʼlum bir hisobot davri davomida sodir boʻlgan faoliyatni aks ettiradi.

Ushbu asosiy moliyaviy hisobotlarning mazmunini toʻgʻri tushunish orqali biznes egalari va moliyaviy mutaxassislar asosli qarorlar qabul qilishlari, shuningdek, korxonaning oʻsishi va barqarorligini taʼminlashga xizmat qiluvchi strategiyalarni ishlab chiqishlari mumkin.

Moliyaviy hisobotlarning maqsadi — korxonaning moliyaviy holati, moliyaviy natijalari va moliyaviy holatidagi oʻzgarishlar toʻgʻrisida keng doiradagi foydalanuvchilar uchun iqtisodiy qarorlar qabul qilishda foydali boʻladigan maʼlumotlarni taqdim etishdan iborat.

Moliyaviy hisobotlar tushunarli, dolzarb, ishonchli va taqqoslanadigan boʻlishi kerak. Hisobotlarda aks ettirilgan aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, daromadlar va xarajatlar tashkilotning moliyaviy holati bilan bevosita bogʻliq hisoblanadi.

Moliyaviy hisobotlar biznes va iqtisodiy faoliyat hamda buxgalteriya hisobi boʻyicha yetarli bilimga ega boʻlgan va maʼlumotlarni sinchkovlik bilan oʻrganishga tayyor boʻlgan foydalanuvchilar tomonidan tushunish oson boʻlishi uchun moʻljallangan".

Moliyaviy hisobotlardan foydalanuvchilar ularni turli maqsadlarda ishlatishlari mumkin:

• Mulkdorlar va rahbarlar korxonaning uzluksiz faoliyatiga taʼsir qiluvchi muhim biznes qarorlarini qabul qilish uchun moliyaviy hisobotlardan foydalanadi. Ushbu hisobotlar asosida moliyaviy tahlil amalga oshirilib, boshqaruvga koʻrsatkichlarni yanada chuqurroq tushunish imkonini beradi. Shuningdek, bu hisobotlar rahbariyatning aksiyadorlarga taqdim etiladigan yillik hisobotining bir qismi sifatida ham qoʻllaniladi.

• Xodimlar ham ushbu hisobotlardan mehnat jamoasi va ish beruvchi oʻrtasidagi jamoaviy muzokaralarda foydalanadi. Kasaba uyushmalari holatida yoki individual darajada esa ular ish haqi, lavozimga koʻtarilish va reytinglar boʻyicha muzokaralarda muhim ahamiyatga ega boʻladi.

• Potensial investorlar biznesga investitsiya kiritish maqsadida uning moliyaviy barqarorligi va foydaliligini baholash uchun moliyaviy hisobotlardan foydalanadi. Investorlar koʻpincha moliyaviy tahlilchilarning tayyorlagan tahlillariga tayanadi, bu esa investitsiya qarorlarini qabul qilishda asos boʻlib xizmat qiladi.

• Moliyaviy institutlar (banklar va boshqa kredit beruvchi tashkilotlar) korxonaga aylanma kapital ajratish yoki qarz mablagʻlari (masalan, uzoq muddatli bank krediti yoki obligatsiyalar) berish orqali kengayish va boshqa yirik xarajatlarni moliyalashtirish masalasini hal qilishda moliyaviy hisobotlardan foydalanadilar.

• Aksiyadorlar vaqti-vaqti bilan ustav kapitali qanday boshqarilayotgani haqida maʼlumot soʻrashlari mumkin. Bu maʼlumotlar moliyaviy hisobotlar orqali taqdim etiladi, chunki kapitalning samarali va ehtiyotkor boshqarilishi aksiyadorlarning moliyaviy manfaatlari uchun muhim hisoblanadi.

Konsolidatsiyalangan moliyaviy hisobotlar — bu guruhning moliyaviy hisobotlari boʻlib, unda bosh kompaniya hamda uning shoʻba korxonalarining aktivlari, majburiyatlari, xususiy kapitali, daromadlari, xarajatlari va pul oqimlari yagona iqtisodiy birlik sifatida taqdim etiladigan moliyaviy hisobot.

Ushbu taʼrif Buxgalteriya Hisobi Xalqaro Standartlari 27-BHXS „Konsolidatsiyalangan va alohida moliyaviy hisobotlar“ hamda Moliyaviy Hisobotlarning Xalqaro Standartlari 10-MHXS „Konsolidatsiyalangan moliyaviy hisobotlar“ga muvofiq belgilangan.

Turli mamlakatlar vaqt oʻtishi bilan oʻzlarining buxgalteriya tamoyillarini ishlab chiqqan, bu esa kompaniyalarni xalqaro miqyosda taqqoslashni qiyinlashtirgan. Moliyaviy hisobotlar oʻrtasida bir xillik va taqqoslanish imkonini taʼminlash uchun bir qator yoʻriqnomalar va qoidalar qoʻllaniladi.

Ushbu umumiy qabul qilingan buxgalteriya tamoyillari Umumiy qabul qilingan buxgalteriya tamoyillari(GAAP) deb ataladi. U moliyaviy hisobotlarni tayyorlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi, biroq koʻplab kompaniyalar ushbu talablar doirasidan tashqarida ham ixtiyoriy ravishda qoʻshimcha maʼlumotlarni oshkor qiladi.

Soʻnggi yillarda Xalqaro Buxgalteriya Standartlari Kengashi tomonidan ishlab chiqiladigan standartlarni birxillashtirishga katta eʼtibor qaratilmoqda. Xalqaro buxgalteriya standartlari kengashi tomonidan „Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari“ ishlab chiqiladi. Ushbu standartlar Avstraliya, Kanada va Yevropa Ittifoqi (faqat ommaviy savdoga chiqarilgan kompaniyalar uchun) tomonidan qabul qilingan, shuningdek Janubiy Afrika va boshqa mamlakatlarda ham koʻrib chiqilmoqda.

AQShning Moliyaviy Buxgalteriya Standartlari Kengashi esa vaqt oʻtishi bilan AQSh Umumiy qabul qilingan buxgalteriya tamoyillari va Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari standartlarini birlashtirish boʻyicha majburiyat olgan.

• Alexander, D., Britton, A., Jorissen, A., „International Financial Reporting and Analysis“, Second Edition, 2005, {{ISBN|978-1-84480-201-2}