Yordam
Bepul yuklab olish va ma’lumotlar platformasi

Dnipro (ukraincha: Дніпро́) — Ukraina davlatida joylashgan shahar, Dnepropetrovsk viloyatining maʼmuriy markazi. Dnepr daryosidagi port. U Ukrainaning toʻrtinch

Dnipro (shahar)

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Dnipro

ukraincha: Дніпро́
Shahar
Skyline of Dnipro
Dnipro
Bayroq
Dnipro
Gerb
48°28′3″N 35°2′24″E / 48.46750°N 35.04000°E / 48.46750; 35.04000
Mamlakat Ukraina
viloyat Dnepropetrovsk viloyati
{{{tuman_turi}}} Dnipro tumani
Asos solingan 1776
Avvalgi nomlari Dnepropetrovsk
Aholisi
 (2023)
 984 423
Vaqt mintaqasi UTC+2
Telefon kodi +380 56
Pochta indeks(lar)i 49000—49489
Dnipro xaritada
Dnipro
Dnipro

Dnipro (ukraincha: Дніпро́) — Ukraina davlatida joylashgan shahar, Dnepropetrovsk viloyatining maʼmuriy markazi. Dnepr daryosidagi port. U Ukrainaning toʻrtinchi yirik shahri boʻlib, taxminan bir million aholiga ega. Dnipro Ukraina sharqida, poytaxt Kiyevdan 391 km (243 mi) janubi-sharqda, Dnepr daryosi boʻyida joylashgan va oʻz nomini shu daryodan olgan. Shaharda Dnepr urban hromadasining maʼmuriyati joylashgan. 2022-yilgi hisob-kitoblarga koʻra, Dnepr aholisi 968,502 kishini tashkil qiladi.

Qora metallurgiya (2 ta metallurgiya zavodi, 2 ta quvur prokati zavodi va boshqalar), mashinasozlik zdi, ogʻir press ishlab chiqarish birlashmalari, kon-shaxta, metallurgiya jihozlari, stanoksozlik, elektrovozeozlik, kombayn zavodlari, radiozavod va boshqa kimyo (plastmassa, shina ishlab chiqarish), koks kimyosi, kurilish materiallari, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Ukraina Fanlar akademiyasining ilmiy markazi, 9 ta oliy oʻquv yurti (jumladan 2 universitet), 5 ta teatr (opera va balet teatri va boshqalar), 3 ta muzey (shu jumladan badiiy va tarixiy muzeylar) mavjud. Dniproga 1776-yil asos solingan. Potyomkin saroyi (hozirgi Talaba saroyi, XVIII asr oxiri), Preobrajenskiy kafedrali sobor (XIX asr) saqlangan.

Nomi

Hozirgi nomi

Avvalgi nomlari

  • Novyi Kodak 1645–1784
  • Yekaterinoslav (ruscha: Екатеринослав) yoki Katerynoslav (ukraincha: Катеринослав uk) 1784–1796
  • Novorossiysk (ruscha: Новороссийск, ukraincha: Новоросійськ uk) 1796–1802, Yekaterina II ning nafratlangan oʻgʻli podsho Pol I hukmronligi davrida qisqa nom oʻzgartirilgan; ammo avvalgi nomi podsho Aleksandr I tomonidan otasi oʻldirilganidan keyin qayta tiklangan.
  • Yekaterinoslav 1802–1918. XIX asrga oid baʼzi xaritalarida Catharinoslav shaklida tilga olingan.
  • Sicheslav (ukraincha: Січеслав uk) 1918–1921 (morasmiy nomi)
  • Yekaterinoslav/Katerynoslav 1918–1926
  • Dnipropetrovsk (ukraincha: Дніпропетровськ uk, shuningdek Dnipropetrovske (ukraincha: Дніпропетровське) Xarkov orfografiyasi boʻyicha (1926–2016). Bu soʻz ukraincha Dnepr (Dnepr, „Dnepr daryosi“) va Petrovskiy (Petrovskiy) (sovet inqilobchisi Grigoriy Petrovskiy) qoʻshilishidan Dnepropetrovskshaklida paydo boʻlgan. (ruscha: Днепропетровск)

Nomining kelib chiqish tarixi

Zamonaviy Dnepr shahri hududida joylashgan ukrain kazaklarining asl shahri Noviy Kodak (ukraincha: Новий Кодак uk, Yangi Kodak) deb atalgan. Keyinchalik, Rossiya imperiyasi bu hududda Yekaterinoslav („Yekaterina shon-shuhrati“) shahrini tashkil topgan.

Bu nom birinchi marta 1776-yil 23-aprelda Azov gubernatori Vasiliy Chertkovning Grigoriy Potemkinga hisobotida tilga olingan. Unda aytilishicha: „Yekaterinoslav deb ataladigan viloyat shahri Dnepr daryosining oʻng qirgʻogʻida, Kaydak (yaʼni Yangi Kodak [uk]) yaqinida joylashishi kerak…“

1784-yil 23-yanvarda Rossiya imperatori Yekaterina II farmoni bilan shahar qurilishi rasman daryoning oʻng qirgʻogʻiga koʻchirildi.

XVII asrda shahar Polovitsia nomi bilan ham tanilgan.

1918-yilda Ukraina Xalq Respublikasining Markaziy Kengashi shahar nomini „Sicheslav“ deb oʻzgartirishni taklif qildi, ammo bu taklif xalq tomonidan qoʻllab-quvvatlanmadi.

1926-yilda shahar kommunistik rahbar Grigoriy Petrovskiy nomi bilan ataldi. Sovuq urush davrida baʼzi ingliz tilidagi ommaviy axborot vositalari Dneprni „Raketa shahri“ nomi bilan atashgan.

2015-yilda qabul qilingan dekommunizatsiya qonuni shahar nomini oʻzgartirishni talab etardi. 2015-yil 29-dekabrda Dnepr shahar kengashi shahar nomining Petrovskiyga emas, balki Avliyo Pyotr sharafiga qoʻyilganligini rasman eʼlon qilgan. Shu tariqa nom qonun talablariga muvofiq boʻlgan, ammo asl nom oʻzgarishsiz qolgan.

2016-yil 3-fevralda Ukraina parlamenti (Verxovna Rada) shahar nomini Dneprga oʻzgartirish toʻgʻrisida qonun loyihasini qabul qilgan. 2016-yil 19-mayda Ukraina parlamenti shaharning rasmiy ravishda Dnepr deb nomlanishini tasdiqlovchi qonunni maʼqullagan. Qaror 344 deputatdan 247 tasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan, 16 nafari esa qarshi chiqqan.

Shahar nomi oʻzgartirilgandan soʻng, Petrovskiy nomi shahar nomi bilan bogʻliq muassasalardan olib tashlangan. Biroq, muhim istisno — bu shahar atrofidagi viloyat nomi boʻlib, u Ukraina Konstitutsiyasidagi hududiy tuzilishda „Dnepropetrovsk viloyati“ sifatida koʻrsatilgan. Konstitutsiyaga tuzatishlar kiritish murakkab va uzoq muddatli jarayon boʻlganligi sababli, viloyat rasmiy ravishda hozircha ushbu nomni oʻzida saqlab qolmoqda.

Tarixi

 Rossiya imperiyasi 1776–1917

1917–1918
∟ Rossiya Respublikasining avtonom hududi
Ukraina davlati 1918
1918–1920
 Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi 1920–1941
∟ 1922-yildan Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgan
Ukraina Reyx Komissarligi 1941–1944
∟ Germaniya bosib olgan Yevropaning bir qismi
 Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi 1944–1991
∟ Sovet Ittifoqining bir qismi

 Ukraina 1991–hozir
Dnepr Dmitriy Yavornitskiy milliy tarixiy muzeyidagi Kuman haykallari kollektsiyasining bir qismi

Yana qarang

  • Dnepr

Izohlar

  1. Shahar meri Boris Filatov shahar nomining oʻzgartirilishini „munozarali va ahamiyatga molik emas“ deya taʼriflaganOleksandr Vilkul (2015-yilgi mer saylovida Filatovga qarshi chiqqan) aholining 90 foizi shahar nomini oʻzgartirishga qarshi ekanligini taʼkidlagan.
  2. 2016-yil 1-iyunda Ukraina parlamenti nomni oʻzgartirishni bekor qilish toʻgʻrisidagi rezolyutsiyani qoʻllab-quvvatlashdan bosh tortgan. 2016-yil 16-iyun kuni 48 deputat Ukraina Konstitutsiyaviy sudi nomini o‘zgartirishga qarshi shikoyat qilgan. Konstitutsiyaviy sud 2016-yil 12-oktyabrda ushbu ishni koʻrib chiqishni rad etgan.

Adabiyot

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  • Avrich, Paul. The Russian Anarchists. Princeton: Princeton University Press, 1971. ISBN 0691007667. OCLC 1154930946. 
  • Mixail Aleksandrovich Shatrov (Shteyn). Gorod na tryox xolmax. — Dnepropetrovsk: Promin, 1969. (in Russian)
  • Aleksey Nikolaevich Tolstoy. Xojdenie po mukam. — M.: Xudojestvennaya literatura, 1976. (in Russian)
  • Dmitriy Yavornitskiy. Istoriya goroda Yekaterinoslava. — Dnepropetrovsk: Sich, 1996. (in Russian)
  • Spravochnik „Osvobojdenie gorodov: Spravochnik po osvobojdeniyu gorodov v period Velikoy Otechestvennoy voyni 1941—1945“ / M. L. Dudarenko, Yu. G. Perechnev, V. T. Yeliseev i dr. M.: Voenizdat, 1985. 598 s. (in Russian)
  • Opisanie naselennix mest Yekaterinoslavskoy gubernii na 1-e yanvarya 1925 g. — Yekaterinoslav: Tipo-Litografiya Yekaterininskoy j.d., 1925. — 635 s. (in Russian)
  • Zhuk, Sergei I.. Rock and Roll in the Rocket City: The West, Identity, and Ideology in Soviet Dniepropetrovsk, 1960–1985 '. Baltimore: Johns Hopkins University Press & Washington, D.C.: Woodrow Wilson Center Press, 2010 — 18–28-bet. 
  • Hilberg, Raul. The Destruction of the European Jews. New York: Holmes & Meier, 1985. ISBN 978-0-8419-0832-1. 
Yuqori